Was de Bijbel een verboden boek?
Friday, May 4, 2012 at 11:20AM 
Wel is het zo dat de RKK de Schrift ziet als een geschenk aan de kerk, aan de kerk die de Schrift voorafgaat. Anders gezegd, de heilige Geest die de gelovige mensengroep tot Kerk maakt, en tot instrument van Gods heil, laat diezelfde Kerk de Schrift schrijven, samenstellen en interpreteren. Schrift, Overlevering en Magisterium dus.
Dit magisterium heeft de taak om de geloofsleer te verkondigen en te beschermen. Dat dit vroeger ook gebeurde door verboden uit te spreken, hoeft ons niet te verbazen. Maar dan gaat het inderdaad om het aanduiden van tendentieuze interpretaties en vertalingen. Kortom, de kerk wenst dat de gelovigen door-de-kerk-erkende vertalingen lezen. Als we ons bewust zijn van het grote spanningsveld tussen letterlijk en dynamisch vertalen en de neiging van de mens om de bijbel naar de eigen mening te keren, dan is de houding van de RKK te begrijpen.
Vandaag is er, gelukkig, plaats voor toenadering onder de verschillende christelijke tradities waardoor nu zelfs oecumenische vertalingen het licht zien. De RKK is altijd de kerk van de heilige Schrift geweest, maar ook de kerk die zich niet enkel moet buigen over de Schrift, maar wel over de volledige christelijke geloofsleer die wij uit de Schrift en de Overlevering kunnen puren.
Kortom, dat een kerk haar eigen geloofsregel tot verboden document maakt, is wel degelijk een mythe. Zo bestaat er ook het verhaal dat de katholieke kerk de bijbel aan de ketting legde opdat men er geen toegang toe zou krijgen. Natuurlijk is het omgekeerde waar. Of denk je van niet?
Reader Comments (4)
Dag Rob,
Volgens mij hangt het er vanaf hoe je het interpreteert. In 1564 werd het door de RKK verboden de Bijbel te lezen in volkstaal-vertalingen die niet erkend waren. Door dit besluit bleven daarmee alleen de oorspronkelijke Hebreeuwse, Griekse en Latijnse teksten over. Die vertalingen mochten wel door iedereen gelezen worden, maar de vraag is natuurlijk hoeveel gewone mensen dit voor elkaar konden krijgen? In dat geval is het misschien inderdaad te vergezocht om te zeggen dat de kerk de Bijbel aan de ketting legde zodat men er geen toegang tot kon krijgen, maar (taal)beperkingen waren er hierdoor natuurlijk wel.
Hierom vind ik het alleen maar een mooie ontwikkeling dat vanuit het Tweede Vaticaanse concilie meer aandacht is gegeven aan het lezen van de Bijbel, wat in Belgie uitmondde tot oprichting van de Vlaamse Bijbelstichting in 1968. Het idee daarachter om gelovige mensen op gepaste wijze tot een goed gebruik van de heilige Schrift te brengen, kan ik alleen maar toejuichen!
Groeten,
Hylke
Aha, daar duikt het meest voorkomend misverstand aangaande de scholing van 'gewone mensen' in de Europese middeleeuwen weer op. Het overgrote deel van de bevolking kon toen lezen noch schrijven. De bevoorrechten die zich wel konden scholen - in kloosterschooltjes, later kathedraalscholen en de daaruit ontstane universiteiten (de RKK was immers de enige die zich in de 'donkere eeuwen' na de val van het West-Romeinse Rijk bekommerde om onderwijs) - kreeg onderwijs in de 'lingua franca' van weleer: Latijn. Het verdwijnen van Latijn als levende voertaal voor hoger onderwijs, in alle Europese landen, gebeurde nog niet eens zo lang geleden. Elke geschoolde Europeaan las en schreef Latijn, daarnaast meestal Grieks, theologen konden in de regel ook Hebreeuws. De bijbelse canon kreeg (pas) vorm in de 4de eeuw, en toen paus Damascus de Hebreeuwse geleerde Hiëronymus aanzette tot een nieuwe vertaling vanuit de grondteksten, geschiedde dat in een 'volks Latijn' (i.t.t. literair Latijn, waar H. bedreven genoeg in was), de enige taal die op dat moment 'universeel' - gesproken en geschreven - was in gecultiveerd Europa, en dat ook zou blijven. Met de opkomst van de volkstalen vanaf de 6de en 7de eeuw, volgden al snel bijbels 'in dialect'. Voor de eerste protestantse bijbelvertaling het daglicht zag, waren er zowaar 200 verschillende edities in de volkstalen (de oudste Duitse/Teutoonse vertaling dateert bv. van 776). Een minutieus gekopieerde bijbel was, evenals elk dik boek, van onschatbare waarde tot de uitvinding van de drukpers in 1450. 'Gewone mensen' bezaten geen peperdure boeken. Vandaar de continue aandacht van de RKK voor visuele voorstellingen van bijbelverhalen in kerken, kloosters en op kerkhoven. Alles werd ingezet om zoveel mogelijk mensen vertrouwd te maken met Gods Woord. Wat het verbieden van ongeautoriseerde vertalingen mid-16de eeuw betreft: een vertaler staat uiteraard niet vrij om te pas en te onpas de H. Schrift met toevoegingen en weglatingen te bewerken. Zo schrapten/verdraaiden de arianen alles wat maar kon wijzen op de realiteit van de goddelijke Triniteit in de Schrift, om hun eigen dualistische leer te staven (Jezus is niet God, maar 'godgelijkend'). De Albigenzen van de late middeleeuwen, in zekere zin de geestelijke erfgenamen van de arianen, hongerden hun eigen kinderen uit op basis van de (alweer aangepaste) leer die uit hun fragmentarische bijbelvertalingen te voorschijn kwam. Het integrale bewaren, vertalen (de vroegste interpretaties van kerkvaders indachtig) en doorgeven van de Schrift werd en wordt daarentegen door de RKK met de uiterste voorzichtigheid benaderd. De rotte vruchten van 'doe maar op'-vertalingen zijn legio.
Beste Elinor,
Dank voor je reactie, heb ik weer wat van geleerd. Wel verbaas ik me er over dat je gehele uitleg geschreven lijkt om mijn 'misverstand' weg te halen, terwijl ik niet meer dan een kanttekening plaats. Maak je mijn reactie dan niet groter dan het is? Doordat de RKK volksvertalingen verbood kun je het namelijk toch interpreteren als dat die Bijbels verboden werden? (tenzij je die boeken dan niet als Bijbel wil aanmerken, maar zo ver wil ik niet gaan)
Dag Hylke,
Ik meende inderdaad een oud misverstand te herkennen in je kanttekening, vandaar de uitgelopen reactie :) Ik voeg hier nog wat historische verduidelijking toe, voor zover ik het verhaal begrijp.
"...maar de vraag is natuurlijk hoeveel gewone mensen dit voor elkaar konden krijgen." Wie kon lezen en schrijven, had dat geleerd in het Latijn (het Engels van de middeleeuwen). Voor de drukpers in gebruik kwam, diende men zich enkel naar de dichtst bijzijnde bibliotheek (in een klooster) te begeven, wilde men de bijbel lezen/raadplegen. De kostbare handgeschreven manuscripten lagen daar meestal aan de ketting: een dief moest niet in verleiding gebracht worden.
"Door dit besluit bleven daarmee alleen de oorspronkelijke Hebreeuwse, Griekse en Latijnse teksten over. " Dat is historisch niet correct. Eerder goedgekeurde edities in de volkstalen bleven immers ook in gebruik.
"I myself have seen, and can shew you, Bibles fair and old written in English, which have been known and seen by the bishop of the diocese, and left in laymen's hands, and women's, to such as he knew for good and Catholic folk", schreef Thomas More in zijn 'A Dialogue Concerning Heresies' (1529)
De Latijnse Vulgaat van Hiëronymus werd op het Concilie van Trente inderdaad bevestigd als standaardtekst van de Heilige Schrift. De Vulgaat was aan de dageraad van de Reformatie aan haar 626-ste editie toe (waarvan bijna 200 in Europese volkstalen!), en elk daarvan was geschied met uitdrukkelijke goedkeuring van Rome. Het is pas in reactie op de wildgroei aan nieuwe protestantse bijbelvertalingen, dat de RKK exclusief naar de tot dan gangbare Vulgaatvertalingen verwees (zij het in Latijn of een volkstaal) als enige 'niet-corrupte' versie van de Heilige Schrift. Men nam geen stelling tegen bijbels-in-de-volkstalen zonder meer, maar tegen ontoereikende/afwijkende nieuwe vertalingen. Zo zaten er tussen de niet-katholieke vertalingen van Wycliff, Luther en Zwingli alleen al een pak discrepanties. (Luther en Zwingli veroordeelden daarom openlijk elkaars geschriften.)
Elke nieuwe vertaling kwam voort uit of bevestigde een andere visie op het mensgeworden Woord en zijn Lichaam/de Kerk, wat leidde tot een resem nieuwe kerkgemeenschappen die onderling zelden of nooit overeenkwamen. (Lutheranen, Calvinisten, Anabaptisten, Zwinglianen, ...) De RKK reageerde fel op zij die de christelijke eenheid aan flarden vertaalden.
Wie een Vulgaat(vertaling) kon lezen, werd steeds aangemoedigd dat te doen. Maar wie zonder de leiding van de Kerk (nieuwe) conclusies wilde trekken uit zulke private lezing, werd gewaarschuwd. Thomas More vervolgde: "There is no treatise of Scripture so hard but that a good virtuous man, or woman either, shall somewhat find therein that shall delight and increase their devotion . . . the whole audience may without harm have read and have ready the Scripture in mind that he [de priester] shall in his preaching declare and expound . . . every man may take good thereby and no man harm but he that will in the study thereof ... lean proudly to the folly of his own wit."