Is dit het Evangelie?

Via Bram's blog werd mijn aandacht gevestigd op een blitse videopresentatie van het evangelie. Ten minste zoals de evangelieboodschap gebruikelijk in evangelicale kringen wordt verkondigd. Er zullen altijd evangelicalen zijn - vandaag meer dan vroeger - die deze boodschap niet ten volle zullen onderschrijven, maar dat zijn dan mensen die in feite stilaan het evangelicale gedachtengoed verlaten.  

Ik bekeek de video een tweede maal samen met mijn dertienjarige dochter die toch wel opkeek van de bizarre componenten in deze voor haar eerste kennismaking met het evangelicale verhaal. Niet alles is verkeerd, wat het extra moeilijk maakt om juist aan te duiden waar zich de problemen bevinden. De presentatie bevat dus veel juiste elementen, evenveel ongenuanceerde gedachten en twee grote tegengestelde visies op de ware boodschap van Jezus. Ik voel mij verplicht om deze hieronder aan te kaarten.

Kwade God, lieve God
God wordt hier vooral opgevoerd als een alleswetende rechter die de eeuwigheid slijt met het bijhouden van oneindige lijsten met daarop al de minuscule en grote zonden van elk individu. Deze bewijslast verplicht God om alle mensen - zonder uitzondering - te straffen. En het gaat hier niet om opvoedkundige straffen die tot doel hebben iemand wakker te schudden. Neen, het gaat om eeuwige verdoemenis, voor iedereen. Ben je geschapen; dan ben je meteen ook eeuwig verdoemd. Tenzij je de geheime sleutel der kennis te pakken krijgt die je er toe brengt om die ene handeling te verrichten waardoor niet jij, maar enkel Jezus de doodstraf oploopt. Enerzijds zien we dus een Vader zonder barmhartigheid die het onmogelijke vraagt en anderzijds zien we een Zoon die de doodstraf van zijn Vader aanvaardt. De Vader toont de onbuigzame wet. De Zoon toont de liefde tot het uiterste.

Wat de mens niet doen mag
Waar zou toch de nood vandaan komen om de Vader zo in beeld te brengen? Is dit de Vader die Jezus kwam openbaren toen Hij zei: "Wie mij ziet, heeft de Vader gezien"? Het begint allemaal bij Luther die de grote drang had om af te rekenen met elke menselijke poging om God te behagen. Hij stelde dat God enkel ons geloof wil zien, meer niet. Het uitgangspunt sola fide verplicht de theoloog om de werkeloze mens tegenover een God te plaatsen die niets van de mens verwacht en dus alles zelf oplost. In de video worden kruisen van afkeuring getrokken over al de dingen die we NIET kunnen doen om gered te worden:

• gedoopt worden
• geloven in God
• bidden
• kerkgang
• verrichten van goede daden

Op dat moment zegt mijn dochter: "Wat kan je dan nog doen?" Goede vraag! Moeten we ons inderdaad niet afvragen of dit wel in overeenstemming te brengen is met de boodschap van Jezus Christus? Hier ontdek ik de eerste grote tegenstelling met de blijde boodschap die Jezus ons brengt. Maar laat ik eerst nog de tweede tegenstelling ten berde brengen. 

Redding verzekerd
Het leven bestaat, volgens de video, uit drie mijlpalen, namelijk, de geboorte, de dood en ... het moment dat we aan Jezus vergiffenis vragen. We zijn aangekomen bij het zogenaamde zondaarsgebed. Bij een oprechte overgave aan Jezus, zou er een hemelse transfer geschieden waarbij ons zondig levensverhaal in de perceptie van de Vader vervangen wordt door het perfecte leven van Jezus. Met deze constructie slaagt men er in de mens te redden zonder dat die zelf iets gedaan heeft, buiten het uitspreken van een gelovig gebed. Een oplettend lezer heeft al door dat de mens hier, contradictorisch genoeg, al twee daden stelt die we terugvinden in het bovenstaande lijstje, namelijk, geloven en bidden. Maar het echte probleem volgt nu. Als een mens niets kan doen om te verdienen, kan deze ook niets doen om te verliezen. Hierdoor komt men uit bij een tweede groot probleem. Men stelt dat de mens zijn redding nooit in het gedrang kan brengen van zodra deze een oprecht zondaarsgebed heeft uitgesproken. Opnieuw gaat men hier flagrant in tegen de boodschap van Jezus. 

Het evangelicaal evangelie zegt dus dat de mens niets kan doen om het eeuwig leven te beërven en dat de mens niets kan doen om het ontvangen heil te verliezen. In deze ene zin zit het evangelicale probleem mooi vervat. 

Maar klopt het dat we niets kunnen doen om onze redding te bevorderen? Komt dat overeen met het onderwijs van Jezus en de apostelen? Over de noodzaak om in God te geloven en de noodzaak van het gebed hoef ik niet echt bewijzen aan te voeren omdat dit niet echt bestreden wordt door evangelicalen. Maar hoe zit het met de goede daden, het doopsel en de kerkgang?

Goede daden
Op de vraag "wat moet ik doen om deel te krijgen aan het eeuwig leven", antwoordt Jezus door naar de wet te verwijzen. De wetgeleerde geeft vervolgens het juiste antwoord: "God liefhebben en uw naaste als uzelf." Doe dat en je zult leven, bevestigt Jezus. De goede daden van liefde voor God en het bewijzen van barmhartigheid tegenover de naaste zijn dus van het grootste belang voor onze redding. Mijn vraag aan de evangelicale lezer is hier: Is het je nog niet opgevallen hoe teksten zoals deze, beschouwd worden als voorbereidingen op het volle evangelie en niet als het evangelie zelf? 

Doopsel
Zou het doopsel iets te maken hebben met onze redding? Anders gezegd, doen we het evangelie geweld aan als we de doop degraderen tot een optionele daad van gehoorzaamheid? Het is erg duidelijk dat het van fundamenteel belang is in de bediening van Jezus en zijn apostelen. Dit roept Petrus uit: "Bekeer u! Ieder van u moet zich laten dopen in de naam van Jezus Christus tot vergeving van uw zonden." Ook Paulus krijgt van Ananias de volgende raad: "Sta op, laat je dopen en je zonden wegwassen". Ten slotte onderwijst Petrus in zijn eerste brief het volgende: "In de ark bleven slechts enkelen - niet meer dan acht personen - behouden te midden van het water. Dit was een voorafbeelding van het doopwater, waardoor u nu gered wordt." Durven wij de Schrift ter hand nemen en blijven herhalen dat het doopsel niet verbonden is met de kern van de evangelieboodschap en niet tot redding sterkt?

Kerkgang
De RKK hoeft niet te stellen dat de beweging van kerkgang zaligmakend is. Maar omdat Jezus met aandrang verkondigde: "Tenzij gij mijn lichaam eet en mijn bloed drinkt, hebt gij geen leven in u", roept de kerk de gelovigen op om zich te verplaatsen naar waar de gelovigen in gemeenschap vergaderen om deel te krijgen aan het lichaam van Christus in het sacrament van de eucharistie. Dit kan je thuis niet verkrijgen. Daarvoor moet je je naar de kerk begeven.

De eerste christenen die Jezus' woord aannamen lieten zich dopen, wijdden zich trouw aan het onderwijs dat de apostelen gaven, en aan de onderlinge gemeenschap, het breken van het brood en het gebed. Welkom in de Kerk waar Jezus zijn heiligmakende genade wil aanreiken via brood en wijn!

Tegenstelling
Als we de katholieke visie naast de evangelicale visie plaatsen, valt pas op hoe volledig tegengesteld ze zijn. Wat de kerk benadrukt, wordt door de evangelicale visie verworpen. Geen kerkgang, geen doopsel, geen goede daden. Deze dingen worden losgekoppeld van het heil van de christen waardoor de verkondiger van die boodschap zich meteen ook loskoppelt van de woorden van Jezus en de apostelen.

Volharden tot het einde
Maar dat is nog niet alles. Je kan niets doen voor je redding, zegt men. Maar evenzo kan je wanneer je het heil ontvangt, niets meer doen om dit te verliezen. Is dat een evangelische gedachte? Is dat de taal van Jezus?

Jezus zegt: "Wie volhardt tot het einde toe, die zal gered zijn." Paulus parafraseert als volgt: "Bewerk uw redding met vrezen en beven". Jakobus vervoegt het refrein met deze woorden: "Het is duidelijk dat een mens door daden wordt gerechtvaardigd en niet alleen door geloof." En dan nog Petrus: "Span u daarom des te meer in om uw uitverkiezing waar te maken, broeders en zusters. Als u dit alles doet, komt u nooit ten val en zal u onbelemmerd toegang worden verleend tot het eeuwige koninkrijk van onze Heer en redder Jezus Christus."

Stoort het de evangelicaal niet, dat er zoveel ontwijkende argumentatie en zoveel andere teksten moeten opgevoerd worden om deze evangeliewaarheden te weerleggen? Zou het niet kunnen zijn dat "The Gospel Message" en de ware boodschap van Jezus en de apostelen niet met elkaar in overeenstemming te brengen zijn?

De kerk en redding
Laat het duidelijk zijn dat de RKK de gelovigen oproept om zich blijvend te bekeren door geloof, gebed, het benutten van de sacramenten van verzoening en vereniging en het beleven van de deugd. De doop is je inlijving in het lichaam van de kerk. Daar beluister je de leer van Jezus en de apostelen, daar wordt het brood gebroken en wordt er gemeenschappelijk gebeden (liturgie dus). Als je het leven kleurt met deze mooie elementen, dan bewandel je de weg van waarheid en leven, het pad van het heil. Daar ontdek je dat wie de Zoon herkent bij het breken van het brood, ook de Vader gezien heeft. De Vader is even barmhartig als de Zoon. Geen tegenstelling meer. Ook de wet van God is even levengevend als de genade van God. De genade en liefde van God stellen ons in staat de goddelijke geboden te bewaren. 

Eindelijk zijn we vrij! We zijn niet meer werkloos. We mogen ons eindelijk inspannen voor ons geloof en ons heil. En dit alles terwijl wij eucharistisch God blijven danken dat Hij zowel het willen als het handelen in ons teweegbrengt. Onze medewerking met de genade, dat is het wat Hem behaagt!

Mag ik tot slot nog eens de vraag stellen? Verkondigen Jezus en de apostelen wel dat wij niets kunnen doen voor onze redding? Neen, dat is het tegenovergestelde van wat zij onderwijzen. Wie moeten wij dan aanduiden als de verkondiger van dit andere evangelie? Niet de webmaster, en ook niet de video-editor van het bovenstaande filmpje. Ook niet de evangelicale broeder of zuster of de voorganger. Ik denk dat er iemand anders achter zit. Iemand die over de belangrijke geloofstappen kruisen van afkeur trekt en ze omruilt met een erg aantrekkelijk alternatief, namelijk, niets doen! Niets doen buiten één pivotaal gebed en ons daarbij influistert: "Nu zit je goed, voor altijd, wat er ook gebeurt, wat je ook doet."

Bij mij zijn de verklikkerlichtjes beginnen branden. Ik hoop dat dit ook jou mag overkomen!

Onenigheid over Eenheid

Er is een toenemend verlangen naar eenheid onder de verschillende christelijke tradities. Dat komt mede door het feit dat we de ogen van de wereld op ons gericht weten. De wereld duikt met zelfvertrouwen in het niet-geloven. Ze kijken naar ons en lachen. Wij zijn het die hen een sussend gevoel schenken want als gelovigen er nog niet uitkomen, dan is iedereen vrij om in tussentijd te flirten met de Dawkins Delusion en hun ja-woord te geven aan, en enkel aan, het eigen ik.

Streven naar eenheid is een heel moeilijke oefening. Zelfs over het woord ''eenheid' is er onenigheid. Ik geloof dat het verkeerdelijk wordt gelijkgesteld met ‘verdraagzaamheid’ en met ‘elkaar zachtmoedig benaderen’. En dat is heel begrijpelijk omdat de gesprekken die nodig zijn pas haalbaar worden als we broederlijk tegenover mekaar kunnen zitten. Allen die dus oproepen tot zachtmoedigheid en wederzijds respect verdienen hiervoor een pluim. 

Maar dat is niet de eenheid. Misschien is het wel de voorwaarde om het er met diepgang over te hebben. "Lieve broeder, wat leg ik jou in de weg?" "Geachte catechismus, welke hoofdstukken heb ik van jou genegeerd?" Het gesprek start. De interesse is gewekt. Het woord is hier niet 'eenheid', het woord is 'oecumene'. En over ware oecumene niets dan goed.

Laat ons weigeren de verdeeldheid gemakshalve te aanvaarden en te verheffen tot datgene wat God wenst. De zogenaamde veelkleurigheid van God die een liefdeselastiek bindt om al de verschillende kerkgemeenschappen heen. Dit is geen echte eenheid.

Gaande weg heb ik geleerd dat die-zo-gewenste broederlijke omgang redelijk makkelijk is met mensen met een compatibel karakter en dat het soms helemaal niet lukt met mensen die nochtans hetzelfde geloven. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat we ons hoofdzakelijk gaan verenigen met mensen met compatibele karakters? Dit is duidelijk niet de eenheid waar Jezus het over heeft.

De eenheid, verduidelijkt Jezus, heeft te maken met "toewijding in de waarheid" (Joh 17:17). Met andere woorden; de investering in dat wat we samen als waarheid ontvangen hebben. Deze waarheid, wat niet anders is dan de uitstippeling van hoe we als gelovigen kunnen wandelen, zal de basis van de eenheid opleveren, voor alle gemakkelijke en alle moeilijke persoonlijkheden die samen Christus willen volgen.

Willen we ons oefenen in eenheid, dan moeten we eerst werk maken van onbetwistbare waarheid. We behouden onze uiteenlopende persoonlijkheden en temperamenten, maar we worden verbonden in de gezamenlijke geloofsleer. Dit credo zal het marsbevel zijn voor alle christenen om zich te verenigen rond dezelfde Christus. Het zal de basis zijn voor een gezamenlijke en zichtbare processie doorheen alle straten van de wereld. Onderweg zullen de karakters blijven botsen, jawel, maar de gezamenlijke route en de blik op het einddoel zullen ons samenhouden.

Gaan we dan op zoek naar de waarheid en liefst op een meer realistische manier dan deze te reduceren tot de karikatuur van sola scriptura welke niets anders dan verdeeldheid en "hokjes" heeft opgeleverd. Paulus wijst ons gelukkig de richting aan wanneer hij duidelijk neerschrijft dat de Kerk de pijler en grondvesting van de waarheid is. (2 Tim. 3:15)

Hier hebben we Gods methodiek: de heilige Geest brengt de apostelen alle woorden van de hoogste Leraar in herinnering en stelt hen in staat deze waarheid te verkondigen. "Wie naar u hoort, hoort naar Mij". Jezus draagt hen op andere leiders uit te kiezen en deze de handen op te leggen. Jawel, een sacrament dus, wat betekent dat God het wonder doet. Ook de opvolgers zullen de belofte van God ondervinden. "De poorten der hel zullen u niet overweldigen". 

Laat ons bidden dat de liefdevolle oecumene vele eerlijke zoekers tot de ontdekking moge brengen dat de Schrift door de Kerk is samengesteld en dat we ons moeten houden aan de overlevering, hetzij mondeling, hetzij schriftelijk. Heilige Schrift, maar ook heilige Overlevering, de rode draad van de leer van Christus; onze enige kans op eenheid. We verenigen ons rond de ene geloofsleer, we wijden ons toe in de Waarheid, het Woord van God, de hoogste Leraar Jezus Christus die ons smeekt:

"Dat ze allen één mogen zijn zodat de wereld kan geloven dat U Mij hebt gezonden."

Een katholiek heeft twee ouders

Wat heeft de rooms-katholieke kerk eigenlijk met Maria? Is Maria voor de Kerk een soort aanvullende component naast Jezus de Verlosser? Helemaal niet. Maria is geen plaatsvervanger of aanvulling; zij is de moeder van de Verlosser. Zij staat als moeder van de Verlosser dus eerder naast de Vader van diezelfde Verlosser. Wij zijn het die naast de Zoon mogen staan want wij zijn zijn broeders en zusters (Rom.8). Het is, namelijk, zijn wens dat velen door het doopsel in zijn positie komen te staan. Waar Jezus staat - gepositioneerd tussen Vader en moeder - daar staan ook wij. In Hem.

Het is die overweging die de katholieke gelovige zich laat verhouden tot een Vader én een moeder. Een protestant speelt het klaar om Christus, zelfs nà de incarnatie, opnieuw los te koppelen van de moeder, langs wie Hij de Verlosser werd. Onbewust maken zij Maria tot een anonieme draagmoeder, die volledig verdwijnt na haar nut te hebben bewezen. Wanneer Jezus dit unieke moederschap aangeeft met de woorden “Ziedaar uw moeder”, geloven zij dat Hij, te midden van het grootste leed, een soort logistieke handeling stelde. De katholiek komt, samen met alle eerste christenen, tot de ontdekking dat de Christus die ons de Vader is komen tonen ons daarmee in dezelfde beweging de moeder van de gelovigen heeft getoond. Hoe anders kon Hij mens worden? Hoe anders kon Hij ons verlossen?

Als wij ten volle in Christus zijn, delen wij in zijn kindschap. Daar gaat het om. Dat is onze toegang tot het eeuwige. En dat kindschap, dat ontleent Hij aan zijn Vader en zijn moeder. Het goddelijke ontleent Hij aan zijn Vader en het menselijke - waarschijnlijk tot aan de gelaatstrekken toe - ontleent Hij aan zijn moeder. Beide ouders bepalen zijn identiteit als Godmens en als Verlosser. Het gebod is niet enkel "eert uw vader", maar wel "eert uw vader en uw moeder". 

De katholiek, gedoopt in Christus, stelt zich dus op als een burger van een hemels koninkrijk en gedraagt zich als een kind van dit geestelijk gezin en kan niet anders dan zich verhouden tot de Vader en de moeder. De Vader, God zijnde, ontvangt eredienst, aanbidding, wierook en grote kathedralen. De moeder, als verheerlijkt mens, krijgt gedachtenissen, bloemen, kaarsjes en kapelletjes. Kortom, een katholiek heeft een vader en een moeder en vraagt zich niet af welke van de twee ouders nu de meeste aandacht moet krijgen. Welk kind maakt zich daar zorgen over?

De afstand tussen de Vader die God is en Maria die schepsel is, kan niet groter zijn, maar sinds de menswording, het wonderbaarlijke plan van God, hebben beide één ding volledig gemeenschappelijk, namelijk, het ouderschap over Jezus Christus. De éne is niet méér ouder dan de andere.

Allen die in Christus zijn, hoeven niet te besluiten - in tegenstelling tot zovele kinderen wiens ouders elkaar verlaten hebben - welke ouder ze verkiezen. We mogen de moeder even graag zien als de Vader. Meer nog - het zit er al in sinds de schepping - het is begrijpelijk en dus geoorloofd om net iets sneller tot de moeder te naderen dan tot de Vader. Zolang we dit maar blijven beseffen: 

Het einddoel is niet Maria, zelfs niet Christus, het einddoel is de Vader. Als we ons als zwakke kinderen tot onze moeder richten zal zij trouwens zeggen: “Doet al wat Jezus u zeggen zal”. En Jezus, op zijn beurt, zegt ons: “Ik ben gekomen om u de Vader te tonen.” Laat de gelovige dus ten volle beseffen dat wanneer we in de hemel onze Verlosser zullen omarmen, Hij ons, na een leven van geduld, geloof en verwachting, eindelijk het gelaat zal tonen van zijn en onze Vader, maar ook van Zijn en onze moeder in de hemel.

Tussen instituut en atheïsme

Nieuw atheïsme

In het Westen is het dan zover. Er is voldoende scepsis geoogst. Er is nu de intellectuele ruimte voor een Hawkins of een Fry die naar hartelust mogen praten als waren het TV-evangelisten want het christendom heeft weinig tot geen overtuigingskracht meer. Ook is er een alibi voorhanden, een diep emotioneel argument, namelijk: de christelijke herders zijn niet alleen zondaars; ze geven zich zelfs over aan de enige daad die onze maatschappij nog als 'zonde' wenst aan te duiden. De Kerk loopt leeg. Het atheïsme heeft een stok, en het zal deze gebruiken. Maar is het seksueel misbruik daadwerkelijk de reden van de leegloop? Of is het de mechaniek die nodig was om nu eens eindelijk te ontdekken dat men al een tijdje vertrokken was?

Zonder etiket

Ook voor vele andersgelovige christenen is die morele schok een gelegenheid om nog meer vragen te stellen bij het grote instituut 'kerk'. Er is een zekere hoop dat de nieuwe christenen meer en meer afstand zullen nemen van hun etiket en meer in gesprek zullen treden. Ik geef toe dat de gesprekskwaliteit tussen de verschillende partijen bijzonder verbeterd is en het is erg deugddoend om eindelijk gesprekken te kunnen voeren met mensen van een heel andere christelijke traditie. Dat was vroeger niet altijd mogelijk. Dit alleen al geeft toch wel een zekere verbondenheid; minstens een geestelijke vorm van eenheid. We zijn één in betrachting en in de wens tot zachtmoedige verdraagzaamheid. Het vergt natuurlijk wel de oefening van het diplomatisch omzeilen van te hete hangijzers en het intrekken van te lange tenen, maar deze deugdzame oefeningen zijn waardevol op zich. 

Deze oecumenische gesprekken, die eigenlijk eenheid tot doel hebben, verworden wel eens tot gezellige pogingen om de grote verdeeldheid te leren accepteren en het te verheffen tot de norm, tot datgene wat te verwachten is. Soms is dan de agenda om zich tegen het liturgische, statische, institutionele en hiërarchische te keren - wat dan afgebeeld wordt als star, traag, huichelachtig en te taai om de waarheid een kans te geven - niet ver weg.

Weg met de balast

Op zulke momenten overvalt ons de vreemde gedachte dat als al we al de stafkaarten en routeplanners nu eens zouden opbergen of zelfs verbranden, dat we misschien door een cinematografisch esoterische windvlaag gewoon in de juiste richting worden gestuwd. Contradictorisch genoeg zijn alle ogen gericht op de onzichtbare heilige Geest. Hij zal het allemaal eens oplossen. Minder kleurrijk bedoel ik eigenlijk; zal het echt zo'n vaart lopen met de christelijke eensgezindheid als we alle structuren en hiërarchie samen opgeven? Is dat - de romantiek voorbij - echt zo'n briljant idee? Want samen met de structuren en het officiële leiderschap raak je gegarandeerd ook de christelijke historiciteit kwijt. Je verliest elke referentie. Je verliest zo maar even de barometer waarmee gemeten kan worden of we een nieuwe uitvinding uit de heilige Schrift aan het puren zijn of gewoon bezig zijn met een door-de-tijd gelegitimeerd geloofspunt. We denken de Geest te moeten bevrijden uit structuren en conciliebesluiten, alsof niet alleen Hij maar nu ook de waarheid waait waar ze wil. 

De Geest waait waar Hij wilt - dat lezen we in de Schrift - maar juist daarom manifesteert Hij zich op de maat van de schepping. Hij laat zijn spoor na. De waarheid, als manifestatie van de heilige Geest, waait niet waar zij wil. We moeten beseffen dat geloofswaarheid zich vast zet, zich onwrikbaar manifesteert met als enige reden dat we een duidelijke springplank ontvangen om het geloof te kunnen leven en aldus te kunnen groeien in ons begrip wie Vader, Zoon en de Geest eigenlijk zijn. De Waarheid, God zelf dus, is groter dan de Schrift, ze verheldert de Schrift die anders misbruikt wordt als instrument van verdeeldheid.

Realiteitstest

Ben jij een dromer? Je bent niet de enige. Daarom is er nood aan een realiteitstest. Namelijk: Maakt de heilige Schrift ons één? Zien we dat gebeuren in de geschiedenis? Zet de heilige Geest ons op puur-metafysische wijze op hetzelfde spoor? Zouden wij geloven in de Drie-eenheid zonder de historische geloofsbescherming? Zouden we überhaupt de heilige Schrift hebben zonder kerkelijk gestructureerde concilies? Hebben wij een detector voor christelijk sektarisme? Hoe ver is té ver op theologisch en pastoraal gebied? Bovenstaande vragen moeten eerlijk beantwoord worden. Het zal ons 'dromen' doorprikken.

Afhaken

Waarom haken mensen af? Omdat er zonde bestaat onder de christenen? Dat geloof ik wel. Maar hopelijk beseffen deze mensen dan ook dat ze zo opnieuw de grote wereld vervoegen waar de zonde nog veel woester om zich heen grijpt. Is dan de wereld verlaten de volgende stap? 

Ik geloof dat de echte reden voor het afhaken mooi door Christus werd voorspeld. Het gaat om de verdeeldheid. De verdeeldheid ontmoedigt en genereert excuses. Verdeeldheid in meer dan 30.000 christelijke denominaties maakt het zoeken én vinden onmogelijk of op z'n minst een beetje fatalistisch. 

Nog meer dialecten?

Het is taalkundig volledig valabel om van kerk, 'kerken' te maken. Waarom bezwaar maken tegen het toepassen van het meervoud? Maar ik durf stellen dat Jezus dat bezwaar maakt. Er is maar één Kerk en van zodra wij het gaan hebben over 'kerken' is de Kerk al meteen haar grootste kracht kwijt. De zoeker moet immers zijn keuze niet meer maken tussen 'talen' maar tussen 'dialecten'. Het gaat om Christus - zoveel is duidelijk - maar dat hij zoveel gezichten heeft, en zo contradictorisch kan spreken, komt als een zware ontnuchtering. Verwarring alom. Het geloofsgehalte bij de zoekende en de inerte mens tuimelt naar beneden. Jezus had het echt wel begrepen: "Dat ze allen één mogen zijn. Zoals U, Vader, in Mij bent en Ik in U, zo moeten zij in Ons zijn, zodat de wereld kan geloven dat U Mij hebt gezonden."

Help eens een atheïst

Maar is de enige inzet de theologie - soms wel eens gereduceerd tot een abstracte hobby - of staat er ook nog iets anders op het spel? Jazeker. Want niet alleen de nieuwe christenen roepen op tot de afschaffing van het kerkelijke instituut. 

Uitgerekend de nieuwe atheïsten vragen hetzelfde. Maar zij hebben het niet op de theologie maar op de ethiek gemunt. "Laten we afrekenen met de instituten", roepen zij in conferenties. Zij willen heel graag een handje helpen - als ze het even niet hebben over het misbruik in de kerk - want zij beseffen zeer goed dat het diezelfde geïnstitutionaliseerde kerk is die de norm laat afhangen van de radicale woorden van Christus en dat, zeggen zij, is nu toch wel voorbijgestreefd. Dan liever de onduidelijkheid maar vooral de zwakke slagkracht van de oneindig verdeelde groepjes 'gelijkgezinden'. 

De atheïstische kopstukken zijn er zich van bewust dat kerkelijke instituten veel meer bereiken dan lieve individu's die verkiezen om in de woonkamer samen te komen rond een bijbeltekst. Zeker als die groepen een groot deel van hun tijd besteden aan het gedurig naast elkaar leggen van de verschillende interpretaties. Zij hebben geen tijd en geen platform voor sterke unanieme ethische standpunten.  

Het nieuwe atheïsme wil afrekenen met de resolute christelijke weigering ten opzichte van abortus, euthanasie, homoseksuele activiteit en de strikte afbakening van wat mannelijk en vrouwelijk is. Ze spotten ook graag met celibaat, de godstegenwoordigheid in sacramenten, hel en vagevuur en de Drie-eenheid. Indien nodig gebruiken ze zelfs de frase: "Dit staat helemaal niet in de bijbel". Wordt het ons duidelijk dat er een andere eendrachtigheid vorm begint te krijgen? Er komt een gemeenschappelijke agenda die te gebruiken valt door nieuwe emergente geloofsgroepen én atheïstische genootschappen.

De reformatie, maar dan andersom

Ik koester niet de onrealistische hoop dat we allen spoedig in één en dezelfde kerkstructuur zullen belanden. Wel moeten we betrachten dat we niet in oppositie gaan met het onvermijdelijke, namelijk, een kerk die groeit en één is in dezelfde levensstijl en daardoor dus moet structureren en institutionaliseren. Laat ons werken in de tegenovergestelde richting sinds de Reformatie. Laat ons kleine denominaties opgeven en meer gestructureerde en meer historische kerkgemeenschappen vervoegen, zodat de onderlinge dialoog meer en meer haalbaar wordt. Dat de gelovigen met bekeerde harten de noodzakelijke infuus mogen zijn voor de genezing van de grotere kerkgroepen. En laat deze groepen dan in ware oecumenische geest met elkaar in gesprek gaan, zoals onlangs mooi voorgedaan door Williams en Benedictus.

Hoe meer structurele eenheid en hoe meer theologische overeenstemming, hoe duidelijker ook het pad dat God vanuit zijn verre hemel voor ons uittekent. Hoe beter we Gods wil begrijpen, hoe meer kansen tot heiligheid we krijgen en ook hoe duidelijker het eendrachtig getuigenis voor de zoekende wereld. Alleen eenheid kan dit gewenste resultaat opleveren! Alleen zichtbare eenheid!

U wil toch nog liever kerkgebouwen afbreken en leiders ontdoen van hun mijter? U hoopt nog steeds op een plotse uitbarsting van eendrachtige heiligheid die de wereld zal presenteren met de waarheid? Wel, dan heb ik liever een vaderlijke herder die luid kan spreken, als geestelijk leider én als staatshoofd want die wordt gehoord. Dan liever toch die herder die kan blijven herhalen dat de zonde van abortus de weg opent naar nog meer zonde in de wereld. Dan liever een herder die luidop kan zeggen dat het onbegrijpelijk en misdadig is dat een andere herder zich laat verbinden met Christus en toch kiest om zich te vergrijpen aan de zwaksten. Dan liever een herder die simultaan op elk tv-scherm geprojecteerd wordt met een blijvende uitdaging om de maatschappij te herevalueren en te herscheppen aan de hand van de onveranderlijke boodschap en de persoon van Christus.