De naweeën van de wedergeboorte

vervolg van Deel 1

Ook de katholieke kerk gelooft in een hemels rijk dat zich onderscheidt van dit aardse leven. Maar de twee dimensies raken elkaar wel. De ziel van het Lichaam van Christus is niemand minder dan de heilige Geest. Dat is de reden waarom men spreekt van de heilige Kerk.

De Kerk weet zichzelf nu reeds een geestelijk maar tastbaar bouwwerk dat hier op aarde gevestigd is. Een bouwwerk dat veel meer is dan al wat we kunnen zien, maar de deur, om je in Gods Koninkrijk te begeven, vind je - gelukkig maar - op aarde. Maar wat is die deur waardoor je in dit Koninkrijk geboren wordt? Wat zegt de Verlosser zelf?

"Waarachtig, ik verzeker u: niemand kan het koninkrijk van God binnengaan, tenzij hij geboren wordt uit water en geest."

Paulus zegt het zo: "Hij heeft ons gered door het bad van de wedergeboorte en de vernieuwende kracht van de heilige Geest".

Twee maal water/bad en twee maal de Geest. Wat doet de heilige Geest met dit water? In het boek Handelingen der Apostelen lezen we het volgende: "Sta op, laat je dopen en je zonden wegwassen". En Paulus: "In de doop bent u met Hem begraven, maar ook met Hem verrezen." Verrezen door de doop! Luister vervolgens eens naar Petrus: "In de ark bleven slechts enkelen behouden te midden van het water. Dit was een voorafbeelding van het doopwater, waardoor u nu gered wordt". Wat een getuigenis!

Laat mij nu enkele vroeg-christelijke schrijvers citeren:

Justinus de Martelaar (A.D. 151)
Daar waar water is, worden zij dan bij ons gebracht om opnieuw geboren te worden op dezelfde manier waarop ook wijzelf opnieuw geboren werden. Want in de naam van God, de Vader, ... en van onze redder Jezus Christus, en van de Heilige Geest, ontvangen zij het wassen met water. Want Christus zei: "Tenzij je opnieuw geboren wordt, kan je het Koninkrijk der Hemelen niet binnengaan".

Irenaeus (A.D. 190)
Want zoals wij melaatsen in zonde zijn, zo worden wij gereinigd door het heilige water en het aanroepen van de Heer, van onze oude overtredingen, geestelijk hervormd als pasgeboren kinderen, zoals ook de Heer gesproken heeft: "Tenzij een man opnieuw geboren wordt door water en Geest, zal Hij het koninkrijk der Hemelen niet binnengaan".

Tertullian (A.D. 203)
Niemand kan de verlossing verkrijgen zonder de doop, vooral in het licht van wat de Heer gesproken heeft, zeggende: "Tenzij een man geboren wordt uit water, zal hij het leven niet bezitten".

Wanneer Jezus sprak over 'opnieuw geboren worden' had Hij het dus over het doopsel. Het was zijn primaire bediening die Hij dan ook doorgaf aan zijn leerlingen. Wat deed Jezus samen met de apostelen vlak na het gesprek met Nicodemus? Inderdaad, dopen. Het gaat hier onomstotelijk over 'het bad van de wedergeboorte'. De waterdoop vergezeld van de trinitaire doopformule. Ook Paulus spreekt nergens over het verborgen en individuele moment van het mystieke gebed om 'Jezus in je hart' te vragen, alsof wedergeboorte een innerlijke verlichting zou zijn, maar heeft het uitvoerig over de doop als overgang naar het hemelse leven.

Hoe gaat men door de deur van het Koninkrijk? Doorheen het doopsel. De opvolgers van de apostelen voeren de hun opgelegde taak uit, terwijl de onzichtbare heilige Geest het wonder verricht. De Kerk doopt in de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest en de Geest doet ons opnieuw geboren worden in een ander en eeuwig Rijk. Het doopvont wordt de zichtbare deur van het Koninkrijk. God raakt aan, de Kerk certifiëert! Je vervoegt het universele en zichtbare lichaam van de Kerk want in de kracht van de Geest zijn wij tot één lichaam gedoopt (1 Kor 12:13)! Een objectief feit en meteen een reden tot feest!

Is de conclusie dat het doopsel optioneel is of slechts een uitwendig getuigenis nog gepast? Er is niet één kerkvader die ontkent dat men door de doop wedergeboren wordt. Op dit punt vinden Traditie en Schrift elkaar volledig. Zijn geloofsleer en historische geloofspraktijk hier niet duidelijk bondgenoten?

Maar dit is goed nieuws! De deur van de wedergeboorte is niet onzichtbaar. Integendeel! Ze is zo tastbaar als de doop waarmee God onze zonden volledig wegwast. We worden objectief ingelijfd in een zichtbaar kerklichaam en vervoegen het nieuwe verbondsvolk van God. Wat een feest! Het is ook daar dat we de oproep horen om ons te verzetten tegen het vlees, de wereld en de duivel. En daarvoor ontvangen we de nodige genade. Het doopsel is bovendien de bewerker van zichtbare eenheid. Wie de zichtbare doop omruilt voor een onzichtbaar inwendig fenomeen, verliest meteen ook de zichtbare eenheid die Jezus als gebedsverhoring van zijn Vader verkregen heeft.

De evangelicale geloofsgemeenschap heeft het belang van de doop onderuit gehaald. Het was voor hen te tastbaar en te menselijk. Zo ver kan volgens hen de incarnatie van God niet reiken. Waarom zou God een kind of zelfs een volwassene opnemen doorheen een doopritus? Is dat niet al te gemakkelijk? Het lijkt wel of ze moeite hebben met deze 'sola gratia' en er op staan dat de mens toch iets moet verrichten, namelijk een oefening van geestelijke concentratie en het uitspreken van een nederig gebed. Maar neen, de doop is puur genade. Naar het doopvont kan je door een ander geleid worden. Je doopt ook jezelf niet. Je laat je dopen. Het is puur geschenk. Het is God die ons onverdiend redt en objectief opneemt in het lichaam van zijn Kerk.

Maar een protestant kan de doorwerking van de menswording, de heilige Geest die de mens objectief aanraakt, in de tekenen die door de Heiland ingesteld zijn, niet aanvaarden, ook al levert de kerkgeschiedenis vanaf het prille begin het bewijs ervan. De prijs is dan ook bijzonder hoog. De sacramentele tekenen aanvaarden en benutten, betekent natuurlijk ook, jezelf nederig binnen het zichtbare kerklichaam plaatsen. En dat is erg ingrijpend en vraagt om een verregaande herinrichting van het sociale leven.

De evangelicale gemeenschap heeft wedergeboorte omgeruild voor "bekering" en daaraan heilszekerheid gekoppeld. Men opteert voor een mystieke verlichting van de ziel. Je zou kunnen zeggen, een soort doop zonder water, zonder bedienende kerk, zonder certificaat. Enkel het individu met zijn verborgen binnenkant blijft over.

Voor de evangelicaal is de wedergeboorte een onmeetbaar inwendige omwenteling die je nieuwe positie vereeuwigt ten gevolge van een gebed. Je bent voor eeuwig gered.

Voor de katholiek is de wedergeboorte een objectieve sacramentele omwenteling die je positioneert in de Kerk ten gevolge van de doop onder aanroeping van de Drie-eenheid. Je wordt gered maar je moet vervolgens deze uitverkiezing waar maken door een deugdzaam leven te koppelen aan het geloof (2 Pt. 1:5,10). De katholieke kerk vraagt van de wedergeborenen, van haar leden om zich blijvend te bekeren en om de beloften van het doopsel te volbrengen door je blijvend te beroepen op Gods genade. Want een wedergeborene moet volharden tot het einde toe, zoals Jezus ons duidelijk leert.

Dat verklaart dus waarom er in de katholieke kerk plaats is voor beginners, voor probeerders, voor strevers, voor halve zondaars, voor uitblinkers, voor letterlijke navolgers (religieuzen), voor ambtsdragers, voor denkers, voor goede en minder goede mensen. Eén ding bindt hen samen, neen twee dingen eigenlijk: ze zijn allen gedoopt tot één Lichaam én ze hebben allemaal de plechtige roeping om zich te bekeren en werk te maken van het vervullen van de wil van de Vader. Dat laatste verklaart bovendien waarom niet 'iedereen' past in deze toch wel ruime cirkel, want als je ostentatief niet kiest voor de wil van de Vader, plaats je jezelf in de wereld die het wil proberen zonder Vader.

Ik wil hier niet doen uitschijnen dat elke parochie steeds een haven van geluk en vlekkeloosheid is, maar het is wel een huis met plaats voor velen waar niet van iedereen verwacht wordt dat ze al hun bezittingen verkopen, zich ontdoen van hun sandalen en afwezig zijn op de begrafenis van hun vader. Neen, die weg bestaat ook; de weg van het religieuze leven met de beloften van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid. Maar er is ook plaats voor de mens met het complexe karakter die nooit zal lijken op een Franciscus, maar die wel weet dat hij zich moet verbinden met het Rijk Gods dat meer toekomst biedt dan dit gebroken aardse leven.

Op de keper beschouwd, gebeurt de heiligverklaring van de evangelicaal op dag één, terwijl de heiligverklaring van de katholiek een tijd na zijn dood plaatsvindt omdat de levenswandel dit zal uitmaken.

Ik hoop dat je ziet dat de verwachtingen van de katholiek realistischer zijn. Het maakt bovendien de vele aanmaningen van Jezus en apostelen aan de gelovigen veel logischer. We zijn op onderweg en moeten werk maken van onze heiliging. We zijn persoonlijk geroepen en objectief opgenomen in het schip van de Kerk waar wij niet alleen te horen krijgen in welke richting we varen, maar waar we ook deel krijgen aan de tastbare geestelijke heilsmiddelen om ons te helpen onze beperkingen te overstijgen.

Ten slotte kan ik niet anders dan aan de evangelicale lezer voorstellen om de onrealistische verwachting van het zogenaamde zondaarsgebed los te laten. Ontdek hoe nieuw deze gedachte is, hoe niet-historisch en hoe onhoudbaar. Geef de plaats aan het doopsel die Jezus er aan gegeven heeft en die de apostelen er in hun opvolgers tot op vandaag aan geven. Ga ten slotte doorheen de objectieve deur van het Koninkrijk en ontdek een kerk met plaats voor velen, met alle sacramentele heilsmiddelen en een stroom van gedocumenteerde voorbeeldige levens van mensen die er voor kozen om zich als gedoopte te blijven bekeren in het besef dat ieder die volhardt tot het einde toe, gered zal zijn.

De naweeën van de wedergeboorte (1/2)

Toch wel bijzonder dat Nicodemus de woorden van Jezus - je moet opnieuw geboren worden - letterlijk verstond. Een tweede keer tevoorschijn komen uit de schoot van de moeder. Stel je voor. Gelukkig is er een geestelijke interpretatie mogelijk en kunnen we het pad van de gynaecologie verlaten. 

Volgens Jezus moeten er minstens twee dimensies zijn. Je treedt de zichtbare wereld binnen door de deur van de lichamelijke geboorte. Dan moet de hieropvolgende geboorte de doorgang zijn naar een andere en geestelijke wereld. Als we doorheen die deur stappen, waar komen we dan uit? Hoe geestelijk, hoe anders is die wereld?

Volgens de evangelicaal is dit een uiterst ontastbare wereld. De deur komt op onzichtbare wijze ten tonele. Loop je er doorheen dan is het enkel God die dit met zekerheid kan bevestigen. Maar vermits God onzichtbaar is, blijft elke certifiëring uit. En allen die doorheen deze onzichtbare deur mochten wandelen, komen uit in, opnieuw, een onzichtbaar lichaam. Mag ik hier al even tussenvoegen dat een onzichtbaar lichaam even logisch is als, bijvoorbeeld, een lichamelijke geest. In ieder geval, volgens het evangelicaal denken, begeven wij ons, wat betreft de wedergeboorte, exclusief op geestelijk terrein.

De deur van de tweede geboorte komt in zicht wanneer het evangelie van Jezus verkondigd wordt. Je gaat door de deur wanneer je je hart opent voor de redding van Jezus Christus aan de hand van een nederig gebed. Hierdoor kom je uit in het Koninkrijk Gods en vervoeg je al de mensen die ooit een zelfde keuze gemaakt hebben. Je komt uit in het zogenaamde 'onzichtbare lichaam van de kerk'. Niemand weet waar die grenzen effectief liggen, maar zou God een amorfe cirkel rond al die ware gelovigen trekken, en als wij al die mensen zouden kunnen visualiseren, dan zouden wij de ware kerk van de ware gelovigen kunnen aanduiden.

Wat is dan 'je hart openen'? Het is een soort verstandelijke gevoelsmatigheid, een overgave aan de onzichtbare God. Ooit heb ik dit zondaarsgebed vier maal gebeden in enkele dagen tijd, om de zekerheid te vergroten dat ik in dit onzichtbare Koninkrijk was aanbeland.

Sommige mensen voelen iets bij het verrichten van dit gebed. Het is zelfs erg wenselijk dat je iets voelt, want in deze volledig geestelijke benadering zal je geen ander teken of bewijs krijgen. Dat verklaart ook waarom charismatische- of pinksterkerken altijd mensen blijven aantrekken, omdat daar het enige bewijs, namelijk het gevoel, soms tot in het extreme, opgeschroefd wordt. Maar goed, als je niets bijzonders voelde, dan kan je je toch beroepen op je nuchtere en eerlijke wens om op dat moment redding te verkrijgen.

Heilszekerheid is van het grootste belang in de evangelicale beweging. Zij geloven immers dat God zelf die garantie aanbiedt. Garantie betekent, dat je niet langer hoeft te twijfelen. Als je werkelijk door die deur gegaan bent, mag je er van op aan, dat je opnieuw geboren bent in het geestelijk koninkrijk van God. Een geboorte ongedaan maken is nu eenmaal niet mogelijk. Je kan toch niet ongeboren worden na een geboorte? Maar de vraag die blijft, is: "Ben je opnieuw geboren?". Niemand kan dat voor jou uitmaken, dan kan je enkel zelf. "Ik weet het gewoon", zeggen velen. Dit is niet voldoende en daarom wordt er vervolgens toch een soort criterium in het leven geroepen.

Het gevolg van wedergeboorte zou 'dankbaarheid' moeten zijn, een onweerstaanbare drang om de vruchten voort te brengen die een wedergeborene waardig zijn. 'Dankbaarheid' neemt hier de plaats in van 'gehoorzaamheid' omdat gehoorzame mensen - anders gezegd: goede mensen met goede daden - evengoed niet wedergeboren kunnen zijn. Een wedergeboren mens zal het bewijs van zijn redding neerleggen door werken uit dankbaarheid te vertonen. De werken zijn een gevolg en geen oorzaak van de redding. Deze heel belangrijke clausule wordt in vele evangelicale preken opgenomen, want 'sola fide' moet gerespecteerd worden.

Als omstander kan je dus maar één ding doen en dat is kijken naar de werken van je broeder of zuster. Je kan ook best lang kijken, want het gebeurt wel eens dat iemand na twee of vijf of zelfs meer dan tien jaar in zware zonde vervalt en er dus van dankbaarheid geen sprake meer blijkt. Mensen met een grote verantwoordelijkszin, zullen er natuurlijk beter in slagen om die dingen te doen die van een gelovige verwacht worden. En mensen met een grote emotionele capaciteit zullen het makkelijker hebben om zich op hun God te werpen in moeilijke tijden. Maar heel wat andere mensen hebben het veel moeilijker en halen net niet de minimumwaarde van de dankbaarheidsbarometer.

Ironisch genoeg blijkt in de wereld van 'sola fide' het verrichten van goede werken de noodzakelijke component om te kunnen spreken van ware wedergeboorte wat er toe kan leiden dat sommigen concluderen dat je misschien niet echt doorheen die geestelijke deur bent gegaan. In de wereld van de gegarandeerde heilszekerheid bestaat bijgevolg ook veel verborgen twijfel.

Als je een nieuwe bekeerling bent, dan krijg je een poos de tijd om je de nieuwe terminologie eigen te maken, maar wat je daden betreft, verwacht men wel meteen een totale ommekeer. Je bent immers aangeraakt door Gods reddende genade. De lat ligt dus hoog vanaf dag één.

In de praktijk merken we op dat de goede werken die een wedergeboren evangelicaal hoort te verrichten veelal bestaan uit het navolgen van wat de andere gelovigen reeds doen. Je leest je bijbel. Je deelt enthousiast je schriftuurlijke ontdekkingen. Je getuigt van je nieuwe geloofsconfrontaties met familieleden en collega's, als het kan zelfs vooraan vanaf de kansel. Je bidt mee in de bidstond en vertelt al biddende wat je bezig houdt. Hiervoor ontleen je zeer snel het gebruikelijke evangelicale vocabulair. Je stopt met vloeken. Je rookt niet langer in gemeenschap. Je bidt voor het eten. Je bezoekt de zondagsdiensten en de bijbelstudie. Het is de evangelicale code van het veranderde leven. Op zich mooie dingen maar, laat ons eerlijk zijn, het zijn nooit onomstotelijke bewijzen voor de grote geestelijke omwenteling die in het verborgene plaatsgreep, toen je in een fractie van een seconde werd overgeplaatst van hel naar hemel.

Het is een mooie gedachte dat God zoveel goedheid uitdeelt waardoor een mens in een oogwenk totaal omgevormd wordt naar het beeld van Jezus Christus. De evangelicale invulling van wedergeboorte heeft op papier zoveel potentieel, maar in de praktijk is het wel degelijk problematisch. De verwachtingen zijn te hoog gespannen en de teleurstellingen te groot.

Waarom werkt dit niet zoals omschreven in de vele boeken? Omdat al het voorgaande NIETS te maken heeft met wedergeboorte. De evangelicale beweging heeft deze term gekaapt en er een nieuwe en onrealistische betekenis aan gegeven. Wat lezen we in Schrift en Traditie over opnieuw geboren worden? Bij de eerste christenen is er een volledige concensus over de ware betekenis van dit begrip.

Wat is dus het katholieke antwoord op dit probleem? Dat doe ik graag uit de doeken in een tweede deel van dit artikel.

Gezin of gerechtshof?

Eindelijk tijd genomen om eens te reageren op de reacties op een vorige blogpost "Wil God bloed zien". Ik blijf er verstomd van staan dat een protestant er geen probleem mee heeft de Vader in beeld te brengen als een Rechter die al wrekend genoegdoening eist. De Vader lijkt wel geïmporteerd uit het Oude Testament terwijl de Zoon dan weer bestaat in het Nieuwe.

Het gerechtshof

Hun verhaal gaat ongeveer zo. De Vader wil de mens redden, maar doet dit enkel als eerst rechtvaardigheid geschiedt. Rechtvaardigheid betekent hier dat een onschuldige moet sterven met het vergieten van diens bloed. De Zoon biedt zich aan om dit slachtoffer te worden. De Zoon wordt mens en wordt vervolgens vermoord. De Vader ziet het bloed uit het lichaam van zijn Zoon vloeien en aanvaardt dit offer als genoegdoening. Zijn eis werd volbracht. Hij is nu in staat om de gelovige te redden door diens zonden te negeren en te kijken naar het bloed van zijn Zoon. 

Eigenlijk gebeurt hier de redding in een gerechtshof waar wij schuldig voor onze Rechter staan. De Rechter eist dat een prijs betaald wordt. Wij kunnen deze niet betalen. Enkel Jezus kan deze prijs betalen. De Rechter aanvaardt dat een plaatsvervangende onschuldige sterft en laat daarom toe dat wij zijn kinderen genoemd worden.

Maar het verhaal van de Rechter is helemaal niet bijbels. Jezus toont ons een heel andere God die - hoe verwonderlijk toch - een Vader blijkt te zijn in plaats van een rechter.

De Vader eist niets

De Vader wenst het leven tussen hemzelf, de Zoon en de Geest te delen met de mens. Daarom laat Hij zijn Zoon mens worden opdat de mens Gods natuur zou kunnen ontvangen. De Zoon toont ware gehoorzaamheid en is bereid de gevolgen van de incarnatie te dragen. De Vader schenkt zijn Zoon en de Zoon schenkt zichzelf ten bate van de mens. De mens verwerpt de Dienstknecht en slaat hem tot bloedens toe tot de dood volgt. De Vader weent. De Zoon vergeeft. Gods liefde werd geïncarneerd, tastbaar en historisch en kan vervolgens de hele wereld redden. 

Enkel in het katholieke verhaal zie je de Vader die zonder eis de verloren zoon opwacht en Hem omhelst. De Vader is liefde en liefde is nooit onrechtvaardig. Dat is nu net de goddelijke les. Ondanks de eis van de wet: perfectie, is het enkel de liefde die de zonde wegneemt. Dat kan het vervullen van een wet nooit doen. Zelfs het vloeien van bloed kan dit niet verkrijgen, enkel de liefde. Wel is het zo dat de ultieme liefde tot gevolg had dat het lichaam van de Verlosser leegbloedde. Maar het is zijn liefde die ons gered heeft, niet het bloedstorten op zich.

Geen offers 

Het storten van bloed als een goddelijke eis tot vergeving stellen, is het evangelie niet begrijpen. Onze redding is het gevolg van vrijwillige offervaardige liefde en niet van het vervullen van een bloederige wetseis; alsof de Vader onderworpen is aan de mechaniek van 'oog om oog'. 

De protestant blijkt niet in staat het geheim van de voorafspiegeling te ontrafelen. Zij kunnen het verhaal niet omdraaien. Volgens hen komt eerst de wetseis tot bloedvergieten, en dan pas de vervulling hiervan. God eist, Jezus vervult. De mens doet niets, behalve geloven.

De katholiek gelooft dat de wet op primitieve en legalistische wijze vooruitwees naar de ultieme Offervaardige, Jezus Christus, en dat het bloedstorten op zich helemaal niet godwelgevallig was. Enkel ware liefde; offervaardige liefde dus; liefde die bereid is het leven te geven; liefde die bereid is leeg te bloeden, kan Gods hart beroeren. En zie wat God ons reeds verklaart in het Oude Verbond:

Want liefde wil ik, geen offers; met God vertrouwd zijn is meer waard dan enig offer. (Hosea 6:6)

Verwelkoming in het gezin

Voor de katholiek gebeurt de redding niet in een gerechtshof, maar in de context van een gezin. Gered worden, is opnieuw aangenomen worden als kinderen en opgenomen worden in Gods gezin. Wij zijn zonen (en dochters) die het huis van de Vader verlaten hebben en daardoor verloren zonen zijn. Aan ons wordt geloof gevraagd om terug te keren; bekering dus. De Vader ontvangt ons met open armen, zonder wetseis. Hij vraagt ons niets! Hij wast en kleedt ons en brengt ons aan zijn tafel. Wij worden gedoopt, gevormd en naar de Eucharistie gevoerd. Wij worden in Christus ondergedompeld om Hem in ons te laten leven en Hem te imiteren. Niet 'sola fide' dus, maar geloof, hoop en liefde. Want de liefde is de component die geloof doet werken en ons in staat stelt om de geboden van de Heer te bewaren en te volharden tot het einde toe.

Wil God bloed zien?

God is liefde

Er zijn mensen die het gehad hebben met Jezus, maar tel toch maar eens hoeveel er Hem blijven volgen omdat zij gefascineerd zijn door zijn boodschap en leven. Ze geloven dat als Hij de dood overwon, zij dit ook mogen verwachten. Zij typeren Hem met één woord, namelijk, Liefde. In feite, daar draait het allemaal om. Geen enkele christelijke traditie die het daar niet mee eens is. 'God is liefde' zeggen ze de apostel Johannes luidop na. God is dus niet haat of kwaadheid. Als Hij het ene is, kan Hij niet het andere zijn. Ook zoekt God geen vergelding maar opteert Hij voor vergiffenis. Dat is natuurlijk net wat het nieuws 'goed nieuws' maakt. Christenen prijzen zichzelf gelukkig, want God is liefdevol.

Het bloed van een onschuldige

Wat moeten wij dan denken van de stelling dat er voor God enkel vergiffenis bestaat wanneer er bloed vloeit? Schreef Paulus niet: "zonder bloedstorting geschiedt geen vergeving"? Het begint met het vergieten van bloed van lieve onschuldige, perfect gezonde lammetjes; lammetjes waaraan de kinderen van het gezin voldoende gehecht waren. Echt zonde om zulk onschuldig beestje de keel over te snijden. En toch moest het zo, in de tijden van het oude verbond. Pas later zou blijken dat het niet ging om dat lamsbloed, maar dat God het bloed van een mens op het oog had. Het bloed van een mens, zo onschuldig en vlekkeloos als een pasgeboren en volledig gaaf lam. God wil de mens zijn zonden vergeven, maar dan moet er wel bloed vloeien, het bloed van een onschuldige, zondeloze mens. Het bloed van zijn eigen eniggeboren zoon! Dit is problematisch. Door hier wat langer over na te denken komt men zelfs tot de confronterende term 'kosmisch kindermisbruik'; God de Vader die de marteling en de dood van zijn eigen zoon verlangt. Maar is dit werkelijk zo?

Een vreemde pedagogie

Heeft God de Vader zichzelf verordent dat iemand Hem iets kostbaars verschuldigd is om iets van Hem te verkrijgen? Is het bloed van een onschuldige het ultieme geschenk waarin God, die de schepping voorafgaat en zelf volmaakt en vol is, behagen kan scheppen? Heeft God überhaupt iets nodig? Of zit er mogelijk in dit alles een pedagogie verborgen; een les voor de mens?

Maar wat kunnen wij hier dan van leren? Dat we niets krijgen voor niets? Dat vergiffenis ook een prijs heeft? Dat het aanvaardbaar is dat ook wij enkele voorwaarden koppelen aan het vergeven van onze naaste? Dat klinkt niet erg vroom; het lijkt zelfs in tegenspraak met de boodschap van Jezus. Hoe kunnen wij deze contradictie verklaren als we geloven dat wie Jezus ziet, de Vader gezien heeft? Zijn er dan aspecten van die Vader die wij beter niet navolgen? Keren we nog eens terug naar Jezus. Misschien komen we zo tot een juister beeld van God de Vader. Misschien ontdekken we zo wat dan wel de ware goddelijke pedagogie is.

Enkel liefde kan vergeven

Jezus leert dat we altijd moeten vergeven, keer op keer, onvoorwaardelijk. Sterker nog, we moeten zelfs onze vijanden liefhebben. Telkens weer die liefde. Is het niet de liefde die tal van zonden bedekt? En is er grotere liefde dan je leven geven voor je vrienden? De goddelijke illustratie hiervan, kreeg vorm in een dood aan een kruis waarop het bloed van een onschuldig mens vloeide. Dit bloed is de ultieme liefde; een orkaan van liefde die in zich de totale absolutie draagt voor alle zonden van elk berouwvol mens!

Voorafspiegeling

Wanneer God in het oude verbond het bloed van een onschuldig lam vroeg, was dat geen verzwakte vorm van een straf die Hij later zou eisen. Neen, het was een voorafspiegeling van de offerbereidheid, van de immense liefde die het ultieme Lam ten toon zou spreiden. Het was een manier om een gevoelige snaar bij de mens te raken: 'Kijk, de realiteit van onschuldig lijden. Ooit zal dit door uw Verlosser uit vrije wil geschieden. Ooit zal zo'n grote zelfgave de wereld ten deel vallen.' Zit deze gedachte niet in elke hoofdstuk van de heilige Schrift?

Het Kruis was dus geen straf van God de Vader! Het was een heldhaftige daad van God de Zoon! Geen straf, wel liefde. Geen plaatsvervangende straf, wel het grootste aanbod van reddende genade. En wat de mens betreft, indien wij God afwijzen, is Hij dan uit op ons bloed? Neen, ook hier is het kruis geen straf. Integendeel, juist wanneer wij Jezus aanvaarden en navolgen, wordt ons het kruis beloofd! Ook wij moeten dus bereid zijn ons leven te tekenen met offervaardige liefde. Het Kruis is geen straf, het is Gods liefde die ook wij moeten imiteren.

Het lam verdronken

Stel dat het in de tijd van de romeinse bezetting gebruikelijk was om mensen te veroordelen tot de verdrinkingsdood, dan hadden de Joden in anticipatie hun lammetjes moeten verdrinken. Het zou niets afdoen aan de liefde van de Vader die zijn Zoon aan de wereld gaf, of aan de offerbereidheid van de Zoon om tot het uiterste te gaan. De liefde zou evenzeer onomstotelijk neergedaald zijn op de aarde. De volle liefde die alle zonden bedekt, die iedereen kan vergeven, zou evenzeer als mens onder ons gewoond hebben.

Maar, het staat buiten kijf dat een bloedige dood nog sterker de zelfgave uitdrukt en vermits God wist dat het ook zo zou gebeuren, was het kosmisch besluit en de goddelijke bepaling dat er in het oude verbond bloed moest gesprenkeld worden op de ark van het verbond in het heilige der heiligen. Zo werd bepaald dat het Lam van God voorafgegaan zou worden door oneindig veel lammetjes die ook onschuldig zouden sterven. Hier komen goddelijke voorkennis en goddelijke besluitvorming met elkaar in aanraking. En vanuit de menselijke tijdsbeleving, is het volledig juist om te stellen dat er zonder bloedvergieten geen vergeving is. Zolang we maar ten volle beseffen dat het bloedvergieten de uitdrukking is van de grootst mogelijke liefde die God de mensheid kon tonen. God is een Vader die zijn kinderen tuchtigt maar niet wil straffen. Als wij het huis verlaten straffen we eigenlijk onszelf. De Vader straft ook zijn Zoon niet. Hij schenkt zijn kostbaarste bezit; zijn Zoon aan de wereld. Wij zijn het die zijn Zoon doden!  Jezus schenkt zijn leven weg opdat wij dat leven in geloof en doopsel kunnen ontvangen en zo eeuwig kunnen leven.

De menswording

Belangrijk is ook het inzicht dat de zelfgave van Jezus niet enkel in het kruis besloten ligt, maar eerst en vooral in zijn menswording. De Vader schenkt zijn Zoon en de Zoon schenkt zichzelf. Inderdaad! De Vader en de Zoon zijn één. Eén in liefde en barmhartigheid! Want de Vader had ons zo lief dat Hij bereid was zijn Zoon te geven zodat de mens niet verloren hoeft te gaan. Dat 'geven' IS de menswording; en de menswording bevat het kruis, de climax van zelfgave. God wordt mens opdat wij deel kunnen krijgen aan zijn natuur. Dat is Gods heilsplan! In de menswording zit de verlossing besloten. Maar, de grootste illustratie van verlossende liefde, de climax, is de totale wegschenking, is de vrijwillige dood van de verlosser, tot bloedens toe.

Ons kruis

Een laatste dimensie. Wij zijn gered door de menswording, het leven, de dood en de opstanding van de Zoon van God. Hij kwam, stierf aan een kruis en overwon. Maar wat vertelt Hij ons? "Ik stierf, nu moeten jullie niet meer sterven? Ik heb geleden, nu hoeven jullie niet meer te lijden?" Integendeel. "Wie Mij wil volgen, moet zijn kruis opnemen. Als ze Mij vervolgd hebben, zullen ze ook u vervolgen". Jezus is onze Verlosser maar ook ons voorbeeld en Diegene die ons in staat stelt zelf lammeren Gods te worden zodat ook wij ons leven zouden geven om vele zonden te bedekken. Gods heilsplan is aanstekelijk, het vraagt om imitatie. Daarom wordt de tegenstander niet enkel overwonnen door het bloed van het Lam, maar ook door de levensgave van zijn volgelingen en door het woord van hun getuigenis. (Op.12:11)

Die band tussen de Eerstgeborene en zijn broeders en zusters is van immens belang! Zijn missie wordt de onze. Daarom moeten wij in Hem zijn en blijven. Daarom is Zijn lichaam waar voedsel en Zijn bloed ware drank en vormen de beker en het brood een ware gemeenschap met Hem. Doorheen de eucharistie wordt het nieuwe verbond in Zijn bloed op ons van toepassing en telkens hernieuwd. Daarom gaan we naar de viering om deel te hebben aan het ene levensoffer van onze Heiland. Daar, in de eeuwigheidsdimensie, gebeurt de communio. Daar wordt de satan overwonnen en worden wij gezonden om met de inzet van ons leven uit te gaan en mee te werken aan het bedekken van vele zonden. Daar krijgt de liefde van God opnieuw handen en voeten.