Een beest van een kerk

Je kan er niet omheen. De rooms-katholieke kerk is een historisch fenomeen dat bij iedereen een reactie uitlokt. Ze wordt door velen aangeklaagd, door velen verworpen en velen zouden haar als het ware liever gekruisigd zien. Hevige reacties. Toch zijn er ook die haar liefhebben en die er hun leven voor willen geven.

Omdat ze nu eenmaal zo manifest aanwezig is sinds de hemelvaart van Jezus Christus kan het niet anders dan dat christelijke kerkgemeenschappen die pas later, en soms véél later, op de tijdlijn verschijnen, hun eigen discontinuïteit willen verklaren door een negatief beeld te tekenen over die eerste kerk. Dit doen ze door haar te verklaren tot een soort tweede kerk, de menselijke kerk, die niets van doen heeft met het goddelijke plan dat begon met de eerste kerk.

Een makkelijk voorbeeld vinden wij bij de kerk van de Mormonen, die in alle simplisme stelt dat God zelf de kerk vanaf het jaar 80 heeft weggenomen om haar pas opnieuw te voorschijn te halen in het jaar van het optreden van hun stichter Joseph Smith, zo rond 1830. Op die manier schaken ze nog snel de Bijbel weg, het boek van de kerk, om er vervolgens mee te doen wat zij zelf willen.

Grof, niet? Nochtans maken vele christelijke geloofsgemeenschappen gebruik van gelijkaardige technieken. De historische kerk moet daarom de mislukte kerk worden, een kerk die zo negatief belicht wordt, dat ze het label 'hoer van Babylon' verdient, en dat haar verlaten een heilige daad wordt.

Wat voor gekleurd beeld heb jij van de katholieke kerk? Je kan je verbeelding de vrije loop laten want hoe moeilijk is het niet om vandaag 20 eeuwen kerkgeschiedenis te verwerken. Heel snel worden data omgeruild voor gevoel. De historische kerk koppelt men dan zomaar los van haar Stichter en de apostelen - de bijzondere tijd van de martelaren volledig genegeerd - en laat haar opnieuw geboren worden alsof zij een product is van de donkere middeleeuwen, gekleurd in dreigend donkerpaars met een successie van bedriegende en waarheidvernietigende leiders die kruistochten om het bloedvergieten organiseren, bijbels verbergen en de mens tot wanhoop drijven door het verkondigen van een pelagiaanse zelfredding en een kathaarse opdracht tot zelfkastijding.

Het moet gezegd worden, geen leugen gaat men uit de weg, er wordt heel wat op z’n kop gezet. Het kruis wordt omgedraaid. Zo wordt de kerk tot een apocalyptisch beest dat niets van doen kan hebben met de goede Jezus of het verkondigen van een bevrijdende boodschap. Zouden wij ons niet eens moeten afvragen door wie de creatieve auteurs van al die kerkvernietigende boeken geïnspireerd worden? Waar halen zij hun energie? Zij mogen in ieder geval op de bijval rekenen van de atheïstische kerkhaters.

Wat blijft er zo nog over van de kerk, waarin zovelen Jezus navolgden tot in de dood, van haar heldhaftige missionaire inzet, van haar verkondiging van redding door Christus als antwoord op de natuurgodsdiensten, van haar dupliceren en verspreiden van de heilige Schrift, van haar inzet om mensen te onderrichten, van de ruimte die zij bood om Jezus radicaal na te volgen in armoede, zuiverheid en gehoorzaamheid? Waarom worden zovele heilige voorbeelden in elke eeuw van het christendom genegeerd alsof ze niets te maken hebben met Christus, maar ook met de katholieke kerk waarin ze tot stand kwamen?

Dit alles is nochtans allemaal historisch aantoonbaar. Toch kiest men om het zwaar negatief gekleurde beeld te behouden. Het levert namelijk op dat men kan gaan voor de niet-historische optie. Het rechtvaardigt de keuze voor een nieuw soort kerk, met een nieuwe bijbelinterpretatie.

Eigenlijk verlangt men wel naar een historische kerk, maar dan één die haar leeftijd niet toont, één waarvan je de worsteling doorheen de steeds bewegende tijdgeest niet kan opmerken. Men wil pas een oude kerk als deze lijkt op een nieuwe net-geknede kerk met een kort en overzichtelijk geloofspamflet. Maar dat is niet de kerk van Jezus Christus. De kerk is namelijk het gevolg van de incarnatie, van God die de geschiedenis binnentreedt in Christus.

God schenkt ons de Messias, die na het spreken van de waarheid en het verlossen van de wereld, toch weer ten hemel moet verdwijnen opdat de kerk door de kracht van de heilige Geest de geschiedenis zou gaan beïnvloeden met waarheid en heil. Ondanks de verschuivende tijdgeest, onder welke omstandigheden dan ook, in groei of tijdens vervolging, zullen de poorten van de hel haar niet overweldigen. Meer nog, het is juist in de confrontatie met die onophoudelijke uitdagingen dat de kerk mag groeien in het verhelderen van de waarheid en het verder begrijpen van haar opdracht. Dit is het plan van de Vader, door de sturing van de heilige Geest in de geschiedenis, met medewerking van de mens, geslacht na geslacht. Een geestelijk werk, zeker, maar geïncarneerd en tastbaar in de menselijke geschiedenis.

De Kerk is niet klein te krijgen, enkel omdat haar ziel de heilige Geest is en omdat ze het lichaam van Christus is. Tegelijkertijd beweegt de kerk zich ook voort in tijd en ruimte, in de spanning tussen zonde en bekering, want de kerk is ook het huis voor de gelovige die de heiligheid nog niet bereikt heeft.

De kerk is een eindtijdelijke schepping, ze moet vanuit de belofte werken naar de voltooiing toe, ze moet worden wat zij reeds is, namelijk lichaam van Christus, neergedaald in de geschiedenis, waar zij waarheid verkondigt, waar zij heil doorgeeft, maar ook bespot wordt, gegeseld en gekruisigd.

En wat doe jij? Kies jij voor kritiek of spot om zo afstand te nemen van de oorspronkelijke historische kerk? Laat jij je eerlijk informeren opdat je het gelaat van Christus gaat herkennen in elke eeuw van de kerkgeschiedenis? Ik roep je op om je plaats in de kerkelijke geschiedenis in te nemen. Neem plaats in het historische lichaam van de kerk en herken daarin het plan van de Vader, het werk van de Geest en het objectieve en tastbare heil van Christus voor de ganse wereld.

Gastblog: Het staat er toch!

Kent u Rachel Evans? Ik tot voor kort nog niet, maar deze week kwamen we haar tegen in de media, omdat ze een jaar lang geleefd had ‘volgens de Bijbelse voorschriften’. Het artikel ging gepaard met een foto van haarzelf op het dak, want ze moest op het dak gaan zitten, als ze geroddeld had. (Spreuken 25:24) Dit alles resulteerde in een boek ‘Een jaar vrouwelijkheid volgens de Bijbel’. U heeft het misschien ook wel gelezen.

Als dit feit me op zich al de wenkbrauwen deed fronsen, dan nog meer een discussie op Facebook die ik hierover volgde, waar evangelicalen en andere protestanten, katholieken en ‘in-betweens’ aan deelnamen. Grote problemen doken op over de interpretatie van de Bijbel, want moeten vrouwen nu eigenlijk hoofddoeken dragen, mogen ze nu onderwijs geven of niet? Hoe interpreteer je de Bijbel nu precies? Iedereen een mening.

Wanneer ondergetekende zo stout was te wijzen op enkele tegenspraken in de Bijbel, zoals de verschillen in chronologie bij de twee scheppingsverhalen in Genesis, het verschil in datering van het Laatste Avondmaal,... begon er bij enkelen lichte paniek te ontstaan. Stop! Say no more! Dit kunnen we niet aan, want zo kunnen we aan alles beginnen twijfelen!

Inderdaad, we kunnen aan alles twijfelen, maar we twijfelen pas, wanneer hiervoor een aanwijzing is. En we twijfelen in de Cartesiaanse manier van denken. Twijfel is goed, want het leidt tot een kritisch onderzoek, waarbij de waarheid zegeviert. En het is net die twijfel die sommigen niet willen omarmen. Want de angst voor kennis verlamt de kritische geest.

Als we dieper nadenken over de materie, denk ik dat het grootste probleem te vinden is in het protestants dogma van Sola Scriptura. Enkel de Schrift heeft autoriteit, wat later zo werd uitgelegd dat elke leek, of hij nu gestudeerd heeft of niet, de Bijbel kan lezen en uitleggen, want ‘het staat er toch’. Toch een kleine steek aan al de theologen die jaren studeren over verschillende boeiende vragen over hoe de Bijbel te interpreteren. Wie hier iets of wat op de hoogte is van mogelijke theologische discussies wéét dat het niet zo simplistisch te bekijken valt. Want de discussie op Facebook toonde net duidelijk het zwarte gat waar je invalt, als je op jezelf begint te interpreteren. Tien personen, tien meningen. Tien meningen, tien denominaties? Op elk punt van discussie een mogelijke splitsing?

Toen de grote theoloog John Henry Newman nog anglicaans was, schreef hij dat de autoriteit in de uitleg van de Bijbel te vinden was bij de Kerkvaders. Er bestaan namelijk geschriften van de leiders van de eerste gemeenten, waarin we kunnen lezen wat zij onderwezen. Zij kregen hun onderricht van de apostelen, die dit op hun beurt kregen van Jezus zelf. Een bron van zekerheid, volgens Newman. Tot hij besefte dat de Kerkvaders ondertussen al lang gestorven zijn. Wie waakt dan over de waarheid vandaag? John Henry Newman besefte dat je ook vandaag een apostolisch gezag nodig hebt, dat waakt over de waarheid en dat de eenheid garandeert, wanneer iedereen zich hieraan onderwerpt.

Met andere woorden, niet alleen de Schrift heeft autoriteit, want hoe moeten we deze Schrift interpreteren? Ook de Traditie is gezaghebbend. Hoe hebben de eerste christenen dit in het begin uitgelegd? Want hoe je het ook draait of keert, in de eerste eeuwen bestond er zelfs geen Bijbel. Men moest het doen met de mondelinge overlevering. De overlevering van Johannes aan Polycarpus en van Polycarpus aan Ignatius van Antiochië, en zo zijn er nog wel meer lijnen te trekken.

Wat dan met Sola Scriptura? Dit principe dat stelt dat de Schrift het enige gezag biedt, vind je als dusdanig niet in de Bijbel terug. Het spreekt zichzelf dus tegen. Meer nog, het spreekt de Bijbel zélf tegen. Het is Paulus die in zijn tweede brief aan de gemeente van Thessaloniki (2:15), schrijft: “Wees standvastig, broeders en zusters, en blijf bij de traditie waarin u door ons onderwezen bent, in woord of geschrift.” Schrift en Traditie gaan dus hand in hand van in het begin en het is de katholieke Kerk die deze leer van de apostelen nu al eeuwenlang doorgeeft van generatie op generatie. Want de Kerkvaders waren geen baptisten, geen anglicanen en geen evangelicalen.

Ah ja, hoe ging het verder met John Henry Newman? Hij werd katholiek, want “to be deep in history is to cease being protestant.” En voor wie wil weten waarom en hoe dit compatibel is met bepaalde geloofspunten, die hoeft ze enkel kritisch te onderzoeken, met een open geest. Want de uitleg is beschikbaar, voor mensen die niet bij het minste op hun dak kruipen.

De zoektocht naar een evangelicaal credo

Het is mij gelukt om aansluitend op mijn katholieke theologieopleiding in de namiddag aan te sluiten bij het tweede deel van een conferentie welke georganiseerd werd door de Evangelische Theologische Faculteit te Leuven waar zij wensten na te denken over de eigen evangelische identiteit naar aanleiding van een toenemende interesse van evangelicalen in de rooms-katholieke-kerk.

Patrick Nullens sprak over de historische ontwikkeling omtrent het begrip 'priesterschap aller gelovigen'. Hij gaf bereidwillig toe dat het onderscheid tussen leek en ambt al zeker in het jaar 200 een feit was, maar ging hier vervolgens, zoals te verwachten was, zeer snel over heen. Dat hier minstens 110 had moeten staan - dat is de sterfdatum van Ignatius van Antiochië die in de jaren daarvoor helder verkondigt dat 'waar de bisschop is, daar is de Heer' - is als katholiek wel pijnlijk om zien. Vooral als je weet dat Ignatius deze boodschap niet zelf verzon, maar heeft doorgekregen van diegene die hem de handen opgelegde, niemand minder dan de apostel Johannes zelf. Er werd positief gesproken over de kentering van Vaticanum II met enkele mooie citaten. "Maar hier zie je", sprak Patrick, "hoe de kerk toch weer het ambt er aan toevoegt". En dat terwijl het enkele slides daarvoor al duidelijk was dat het ambt een vaste plaats had van in de vroegste tijden. Ziet er dan iemand de grote tegenstrijdigheid in dit denken?

Jelle Cremers had het over de ware toestand van de actuele generatie evangelicale jongeren en de mogelijkheden die er bestaan om te dialogeren met andere tradities alsook met de jongeren van de eigen kerk die minder kunnen terugvallen op een bekeringsmoment. Jelle benadert de katholiek met respect en verwachting. Dat is wel mooi om te zien. Een aantal mensen uit de zaal had duidelijk moeite met deze openheid.

Het moment voor de responsen viel mij tegen omdat reeds vier personen aangeduid waren om kort te reflecteren over de spreekbeurten. Ik moest dus inzetten op de geschreven vragen die aan de vier sprekers zouden voorgelegd worden die hierop als panel konden reageren. Ik schreef het volgende:

"Ik vermoed dat ik de enige ex-evangelicale katholiek ben die hier vandaag aanwezig is. Misschien is het interessant dat ik kort mag schetsen wat evangelicalen zou kunnen bewegen om de weg naar Rome in te slaan, en hoe dit men dit kan voorkomen ;-)?"

Het panel beantwoordde de meeste vragen, misschien wel allemaal. Mijn vraag werd zelfs niet voorgelezen. Iemand had een vraag geformuleerd over de oorsprong van het evangelisch geloof waarop één van de sprekers, Aaldert Prins, met trots wist te zeggen dat zij inderdaad fundamentalistische wortels hebben en dus fundamentalist mogen genoemd worden. Dit werd sterk gecounterd door Patrick Nullens, die zich bijna verontschuldigde voor de uitlating van zijn confrater. "Historisch heb je een punt, maar ik zou dit vandaag niet meer in de herinnering brengen", verbeterde hij.

Een andere vraag die werd voorgelezen, was, of het niet beter zou zijn om gewoon terug te grijpen naar de Schrift en opnieuw te beginnen, waarop de Amerikaanse spreker, Thomas Marinello, hoofddocent Systematische en Historische Theologie van Tyndale Theological Seminary, met zijn enige Nederlandse woord van die dag stellig antwoordde: "Absoluut, absoluut!" Patrick moest hem vertalen, maar deed dit meestal met blozende kaken. Jelle vervolgde: "Absoluut niet!". Kortom, de vier sprekers die zich mochten richten tot het kruim van de Vlaamse (soms Nederlandse) evangelicale leiders, hadden vier sterk uiteenlopende meningen en zouden dus 4 credo's schrijven, of op zijn minst, met wat geknoei, twee. Waar moet dit naar toe?

Aan het einde van de conferentie lieten Jelle en de moderator een vage mogelijkheid open om op een later, meer gepast moment toch de kans te bieden om een ex-evangelicaal aan het woord te laten. We zullen zien.

Ik dacht, laat ik dan maar even contact maken met twee oudsten uit mijn evangelicale verleden van 17 jaar geleden. Niet alleen waren zij verbaasd mij te zien, maar ook verrast dat ik nog steeds katholiek was, ik en mijn ganse gezin met een zevende kindje op komst. Ik beleef al 17 jaar één credo, en zij - dat vertelden zij mij - zaten in de zaal op hun honger, want wat is nu de ware leer? Toen Jelle zich even aandiende, bleek al snel dat zij diametraal tegenover mekaar stonden. Ik zei dat hun wens van één evangelicale leer en één credo gewoon nooit in vervulling kan gaan - dat werd toch wel mooi geïllustreerd die dag - en dat nu juist dat ene credo, de katholieke kerk aantrekkelijk maakt voor mensen die na een poos subjectiviteit op zoek gaan naar de objectieve aanrakingen van de Heer en de historische christelijke boodschap.

"Gaat het dan zo goed met de Katholieke Kerk", vroeg men mij op retorische wijze. "Neen", zei ik, "wij hebben teveel leden ;-), bovendien willen zij zich niet bekeren". Wij weten zeker wat te doen. Wij benoemen deze opdracht zelfs als de nieuwe evangelisatie! Maar ieder die zich wil bekeren en laten informeren vindt in de kerk een verenigde en bijzonder gedetailleerde geloofsleer en een heldere wijze om zich objectief door de Heer te laten aanraken en omvormen. Dat getuigenis van levensveranderend katholiek geloven is wel degelijk aanwezig als je het durft te verifiëren.

Toen ik getuigde van de doeltreffendheid van de katholieke geloofsweg voor mij, mijn vrouw en kinderen, werd het voor één van mijn gesprekspartners even teveel zodat die switchte naar de vermanende stem, alsof hij de bezwering moest verbreken. "Neen, het katholieke systeem, dat kan het overduidelijk niet zijn!" Waarom dan nog getuigen van het tegendeel, dacht ik.

Op het einde gaf ik mee dat ik het wel wil begrijpen dat Rome als non-option beschouwd wordt, maar dat wanneer dit op die vermanende toon wordt gezegd door een pensioengerechtigde evangelicaal - na al die jaren nog steeds zonder welomlijnd credo - dit toch wel wat misplaatst is. De zachtmoedige houding van de andere persoon kon het evenwicht gelukkig wat herstellen.

Ik reed naar huis en voelde mij onverwacht gelukkig. Ik had namelijk niets in de groep kunnen smijten. Misschien genoot ik van het contrast en van de genade dat dat soort zoeken nu al 17 jaar achter mij ligt. Graag bid ik wel voor hen, opdat zij de mogelijke oplossing voor hun probleem niet genadeloos blijven verwerpen. Maar daarvoor zal het water eerst nog wat hoger moeten komen te staan.

Was de Bijbel een verboden boek?

Als praktiserend katholiek, maar ook als iemand die mee wil voelen met de innerlijke drijfveer van de kerk, is het mij duidelijk dat de kerk beschouwd mag worden als bewonderaar en beschermer van de Schrift, die zij heel bewust heilige Schrift noemt. Het is haar prima regula fidei, haar eerste geloofsregel, en dat merk je in al de kerkelijke documenten. Haal de citaten weg en de documenten vallen als het ware in mekaar. Als sterk voorbeeld mag ik verwijzen naar de teksten van het concilie van Trente die puur bijbelstudie zijn. De kerk kan gewoon niet bestaan zonder de Schrift. Het is dan ook volstrekt onmogelijk dat de kerk nu net haar geloofsregel zou wegstrepen of zou verbieden.

Wel is het zo dat de RKK de Schrift ziet als een geschenk aan de kerk, aan de kerk die de Schrift voorafgaat. Anders gezegd, de heilige Geest die de gelovige mensengroep tot Kerk maakt, en tot instrument van Gods heil, laat diezelfde Kerk de Schrift schrijven, samenstellen en interpreteren. Schrift, Overlevering en Magisterium dus.

Dit magisterium heeft de taak om de geloofsleer te verkondigen en te beschermen. Dat dit vroeger ook gebeurde door verboden uit te spreken, hoeft ons niet te verbazen. Maar dan gaat het inderdaad om het aanduiden van tendentieuze interpretaties en vertalingen. Kortom, de kerk wenst dat de gelovigen door-de-kerk-erkende vertalingen lezen. Als we ons bewust zijn van het grote spanningsveld tussen letterlijk en dynamisch vertalen en de neiging van de mens om de bijbel naar de eigen mening te keren, dan is de houding van de RKK te begrijpen.

Vandaag is er, gelukkig, plaats voor toenadering onder de verschillende christelijke tradities waardoor nu zelfs oecumenische vertalingen het licht zien. De RKK is altijd de kerk van de heilige Schrift geweest, maar ook de kerk die zich niet enkel moet buigen over de Schrift, maar wel over de volledige christelijke geloofsleer die wij uit de Schrift en de Overlevering kunnen puren.

Kortom, dat een kerk haar eigen geloofsregel tot verboden document maakt, is wel degelijk een mythe. Zo bestaat er ook het verhaal dat de katholieke kerk de bijbel aan de ketting legde opdat men er geen toegang toe zou krijgen. Natuurlijk is het omgekeerde waar. Of denk je van niet?