;)
Hoe God ervaren? (deel 1)
Wednesday, June 20, 2012 at 4:39PM 
Het overkomt ons allemaal, vroeg of laat: de drang om ons leven in vraag te stellen en een stuk toe te geven dat we het grote mysterie hebben omzeild. Het zit in elk mens, dat verlangen om het transcendente, het grote Zijn, te erkennen. Eigenlijk willen we gewoon in God geloven. Maar vermits we dat al deden - in alle verborgenheid welteverstaan - beseffen we plots dat we dit geloof zullen moeten uitdrukken in de hoop op een godservaring, liefst met een grotere levensvreugde tot gevolg of minstens om bevrijd te zijn van die existentiële onrust.
Maar waar houdt God zich verscholen? Hoe kunnen wij Hem ervaren?
We laten ons snel misleiden met de gedachte dat God ontdekken alles te maken heeft met het gevoel. Wie niet zien kan, moet voelen. Maar niets is minder waar. Je kan proberen het transcendente te voelen, maar het zal je niet lukken omdat dit ons per definitie transcendeert of overstijgt. Als je toch iets voelt dan is dat je eigen lichamelijke of psychische reactie op je zoekende inspanning.
De bevende dame met gesloten ogen die achterovervalt in een pinkstersamenkomst is dus niet ter aarde gedrukt door een transcendente hemelwind, maar werd bespeeld door haar eigen psyche en de manipulaties van de bezwerende bidders om haar heen.
Vermits God van nature buiten de geschapen werkelijkheid bestaat - dat wist zelfs Plato al - moeten wij uitkijken naar wat Hij verkiest te doen, want vanuit onszelf kunnen wij zelfs geen kleine dosis transcendentie opsnuiven.
Langs de andere kant is het wel zo dat wanneer wij ons overgeven aan spirituele disciplines, zij het van het gematigde soort of zelfs van het charismatische type, het perfect mogelijk is dat ons verlangen naar God beter vorm krijgt. Misschien was dit net wat wij nodig hadden om ons dieper te overtuigen dat we iets van God verwachten. Zolang we maar beseffen dat we door technieken en gerichte concentratie nooit God voelen maar slechts onze eigen openheid voor Diegene die ons overstijgt. Als deze menselijke gewaarwording ons niet kan doen vinden, helpt ze ons mogelijk wel beter te zoeken. Ze kan het geloofsverlangen scherper stellen en ons een stap in de goede richting doen zetten.
Het zou verkeerd zijn te concluderen dat God ongeïnteresseerd en aldus de grote Afwezige is. Als wij Hem niet kunnen raken, dan is het aan Hem om zich kenbaar te maken aan zijn schepping.
Rekening houdend met het bovenstaande moeten wij geen waarneembare stem uit de hemel verwachten. Een kind op een brug roept naar beneden. God niet. God zal steeds spreken door profeten, door mensen die zich op bijzondere wijze voor God openstellen en de tijd nemen om de eigen tijdsgeest te bemediteren, te evalueren en zo te komen tot een geloofsconclusie. Deze conclusie delen zij vervolgens met de gemeenschap waar zij deel van uit maken. Zo deed God dat al vanaf de oudheid. Hij openbaart zich in de geschiedenis. Kijk maar naar het invloedrijke joodse monotheïsme. Een heel volk, een hele cultuur verzaakt aan de vele natuurgoden en gaat op weg met één God. Door zich op God te richten via het kanaal van de profeet, ontvangt zij een heuse levenswet die haar levensstijl enorm beïnvloedt. Het maakt haar ook tot een volk dat uitkijkt naar de profeet bij uitstek; een profeet zo groot dat die samenvalt met God zelf.
Ook dit religieus volk heeft God niet gevoelsmatig waargenomen. Zij vernamen wat Gods wil was en reageerden hierop vanuit het hart en de ziel. In die zin kan je stellen dat God niet eerst het hart aanraakt, maar wel het verstand. De bekering van het hart, ten gevolge van een dieper inzicht, wordt aan de mens overgelaten. De innerlijke gevoelswereld, die zeker van groot belang is, is dus ons terrein. God spreekt en wij antwoorden.
En wat was dat antwoord? Dit is van groot belang. Het antwoord van dit godsvolk was niet individualistisch noch ongecontroleerd. Hun antwoord was gemeenschappelijk en liturgisch. Als God zich tot een volk richt, dan antwoordt het volk als één lichaam. Je liefde voor God bracht je in de eerste plaats tot uitdrukking in gemeenschap. God beantwoorden deed je met de woorden en daden van de gemeenschappelijke liturgie, door gebed en rite. De rite, de symboolhandeling, is Gods geschenk waardoor het ondoenbare in zekere mate doenbaar wordt. De rite verbindt ons innerlijk met Gods wezen.
Ook vandaag, na de grootste godsopenbaring in Jezus Christus, richt God zich eerst tot een volk en dan pas tot onze unieke persoon. Christus gaf zichzelf voor ons om ons tot zijn volk te maken, dat vol ijver is om het goede te doen (Titus 2,14). De prille kerk wijdde zich meteen aan de onderlinge gemeenschap, het breken van het brood en het gebed (Hand 2,42). De samengeroepen kerk van het nieuwe verbond in Christus werd zichtbaar in de liturgische viering die volledig geënt was op de liturgie van het laatste avondmaal dat door Christus zelf werd ingesteld met de krachtige opdracht om dit blijvend te herhalen.
Laat u dus niets wijsmaken door de ontelbare christelijke sekten van vandaag die ons vertellen dat de overgang van het oude naar het nieuwe verbond de noodzaak van liturgie heeft weggenomen. Je zal merken dat deze nieuwe groepen bijna exclusief inzetten op het gevoel, daarbij vertrekkende van de dwaasheid dat wij de Transcendente zouden kunnen voelen.
Daarom moeten wij ons goed afvragen wat en wie onze religieuze gevoelswereld beïnvloedt en een soort filter inbouwen die ons bevrijdt van, laat ik het maar noemen, valse profeten en valse goden.
Als wij een ware geloofservaring verlangen, zullen wij in de lijn van God moeten gaan staan en aansluiten bij zijn pedagogische en historische wijze van openbaren.
- einde van deel 1
Reader Comments (10)
Of zoals de Karmelieten het beleven: het einddoel is 'de aanschouwing van God' (zij zullen God zien die zuiver van hart zijn, Mt 5,8). Maar 'God zien', of zo je wil ervaren, kun je niet uit je zelf. Wat wij wel uit onszelf kunnen is werken aan zuiverheid van hart en een goed geweten. Daar mogen we ons dus mee bezighouden, als ziende de Onzienlijke, omdat ons geloof ons zegt 'Hij is'.
Beste Rob, dank voor jouw bijdrage.
"Fides Quaerens Intellectum", wist ook de Heilige Anselmus al en als overweging in die richting kan je blogpost tellen. Graag leg ik mijn steentje bij in de rivier van deze gedachtenstroom, waarvan wij mogen verhopen dat ze een klein deel mag uitmaken van de opgaande beweging van de mens naar God toe, zij het in het volle besef dat de mens uiteindelijk God nodig heeft om die beweging te vervolledigen. Want inderdaad, net zoals de liefde voor een ander nooit toelaat dat die ander gereduceerd zou worden tot je eigen gedachten of pogingen tot contact, net zoals iedere ontmoeting de noodzakelijke voorwaarde van de vrijheid insluit, zo laat ook God als de Totaal Andere zich niet exhaustief ontdekken in de beweging van de universele liturgie die je zo mooi omschrijft. Ontmoeting heeft altijd iets van het aanraken zonder het volledig samen vallen met de ander. Wie de ander poogt ten diepste te begrijpen, riskeert zich aan hem/Hem/haar/Haar te vergrijpen, evenzeer als diegene die de unieke kans tot ontmoeting die de lex orandi ons biedt links laat liggen voor een meer esoterisch en louter op de eigen emotionaliteit gerichte praxis. Liturgie, wanneer het goed is, laat ieder in zijn waarde en respecteert zowel de opwaartse als de neerwaartse beweging. Het is een spel waarvan de regels zelf aan de persoonlijke keuze moeten voorafgaan, net opdat de deelnemer zich vrij zou voelen om ten volle zichzelf te zijn. En ach, laat ons vooral niet treuren over het feit dat wij geen verticale inslag uit den hoge moeten verwachten, geen klank en lichtspel of geen hemelse stem. Laten we ons eerder met Elia verwonderen over het feit dat God zich laat kennen in de stilte van een zachte ademtocht. Met Meister Eckhart zou ik willen pleiten voor de stilte, want wat anders kunnen wij over God zeggen? Hoe meer we zeggen, hoe minder we luisteren, en laat nu net een luisterende en ontvankelijke houding de enige zijn die ware ontmoeting toestaat. Frère Roger van Taizé benadrukte dat in de stilte het Christus zelf is die in ons hart tot de Vader bidt, in verbondenheid met de Heilige Geest. Laat dit dan ook voor alles een pleidooi zijn om naast uitbundig zingen in een verzorgde liturgie ook de stilte de plaats te geven die zij verdient.
Zo zie ik het: geloven in iets ontastbaar "wetenschappelijk" onverklaarbaar, en toch zo reëel is de fundering waar "geloof in God" voor staat. Wij zijn van het principe "eerst zien en dan geloven" en dat maakt ons zo naief en kwetsbaar. DURVEN geloven dat is een drempel die velen moeten overschrijden. Bedankt Rob voor me in de juiste richting te sturen.
Beste Rob,
God is groot en meeromvattend dan we ons ooit kunnen voorstellen. Ik heb er daarom wel wat moeite mee om Hem te beperken tot de aloude liturgie voor een ware geloofservaring. Daarmee lijken alle andere kerkelijke groeperingen gedegradeerd te zijn.
Ik wil eerst even kwijt dat ik door die aloude liturgieen en sacramenten veel genade ontvang, telkens weer. Een aanraking van God. Waar je alleen maar aanwezig hoeft te zijn om Hem te ontmoeten. Dit wil ik nooit anders meer, maar besef tegelijkertijd dat er wellicht mensen zijn die op een andere manier meer aangesproken worden. vb door hun gevoel.
Zelf is mijn blijdschap met die sacramenten verdiept door wat ik noem een persoonlijke aanrakingen van God. Eerst in een Fatherheart bijeenkomst waar ik geraakt werd door de woorden: You are not a mistake. Dit zette de poorten van geloven veel meer open. Later mocht ik genezing ervaren van ADD. Het gevoel was wellicht niet heel spectaculair, de rust wel. Het besef dat God zo persoonlijk in mijn zijn betrokken is en me aan wil raken heeft mijn hart wijdopen gezet voor zijn aanwezigheid.
Voor mij zijn beide dingen (sacramenten en genezing) nodig geweest om tot een diepere band met God te komen.
God is groot, ik denk dat Hij zich nog steeds kenbaar maakt op velerlei wijze. Via de liturgie maar ook in de persoonlijke aanraking van mensen.
Dag Jo,
Je hebt het goed begrepen. We geloven best in iets wanneer het geloof-waardig is omdat niet alles wat belangrijk is, aan te raken valt. En daar is inderdaad durf voor nodig, geestelijke moed, om God te zoeken en te vinden in de liturgische taal die Hij ons zelf doet bidden.
En ik dank jou voor het mee vorderen in dezelfde boeiende richting!
Dag Inekeh,
God is inderdaad meeromvattend en overstijgend en dat is dus de reden waarom wij Hem niet kunnen voelen. Hij overstijgt ook ons gevoel. Maar dat hoeft ons niet te storen. Hij kan immers onze opgaande bewegingen in dienst stellen van zijn project. Onze emoties mogen daarom terecht in ons dagboek worden opgetekend en als mijlpaal gemarkeerd worden, als een moment waarop we God of zijn heil konden ervaren.
Als het zo was dat wij God konden voelen, dan zou de verantwoordelijkheid bij Hem liggen en gaan allen die niets voelen vrijuit. Of denk je dat allen God voelen, maar de meeste Hem negeren?
Trouwens wanneer zou je God voelen? Wanneer weet je het zeker?
Waarom voelt de ene God en de andere niet? Waarom voelt de ene Gods genezing en gaat de andere gewoon dood aan zijn of haar kwaal? Als we er goed over nadenken, moeten wij concluderen dat gevoel altijd van beneden moet komen en dat wij zo geschapen zijn. God laat zich niet voelen, hij openbaart zich en verlangt onze (gevoels)respons.
Je bevestigt eigenlijk het inzicht van de blogpost als je zelf een onderscheid maakt tussen de geloofspoort die wij openen en Gods objectieve aanwezigheid in Woord en sacramenten.
God is inderdaad niet "te beperken" tot sacramenten en liturgie. Maar als we het hebben over de objectieve godsontmoeting, komen we wel terecht in Zijn liefdesplan, Zijn liefdesmaaltijd en Zijn liefdestaal. De eucharistie en de liturgie gaan ons voor, het is Zijn geschenk en zo ervaar jij het ook.
Ik ontken dus de gevoelswereld niet en het belang ervan in godsdienst. Maar je zegt het juist: de persoonlijke aanrakingen van God zijn die persoonlijke aanrakingen van mensen, die mensen die zijn heil toelaten en doorgeven. En dat, dat kunnen wij zeker wel voelen en ervaren.
Hallo Rob,
Hier en daar heb ik toch enkele bedenkingen...
Het is immers ook wel zo dat er mensen zijn die wel dingen voelen of horen. Denken we even aan de H. Bernadette of aan Pater Pio.
Ik weet het, het is uitzonderlijk, maar toch ook mogelijk. Indien wij mensen gaan duiden hoe God zich kenbaar maakt en hoe niet, dan weten we per definitie al dat we falen, aangezien we God niet zijn :)
@Hilde:
Wat zieners horen of zien is niet gewoon horen noch gewoon zien. Dat leert ons kardinaal Ratzinger wanneer hij verklaart hoe wij de zieners in Fatima moeten begrijpen. Het domein van het visioen is een heel apart domein waarbij we bijzonder aangewezen zijn op de hulp en bescherming van de onderwijzende Kerk omdat we het niet kunnen verifiëren.
Je tweede gedachte: dat is nu net wat de Kerk al doet vanaf haar ontstaan, namelijk, de mens voorhouden hoe God zich openbaart en hoe niet, meer nog, wat Hij zegt en wat niet.
Ze doet het en moet het doen, want de Kerk is pijler en fundament van de waarheid.
Ha Rob,
Mooie deel 1, deze blog. Heel mooi zoals je de liturgie verwoordt. Als volk God dienen en hem zo ontmoeten. Helemaal mee eens.
Wel vind ik het begin wat gladjes. "eigenlijk willen we gewoon in God geloven". Alsof ieder mens naar God verlangt. En ook bij de beschrijving van het OT verloopt het wat gladjes. Historisch gezien drukte een klein groepje profeten het monotheisme door de strot van de volksmassa die liever zichtbare goden diende. Zo logisch is het dienen van een onzichtbare God dus niet.
En al schrijvende realiseer ik me dat je die onzichtbaarheid van God niet expliciet benoemt, terwijl dat in de liturgie van Israel een heel belangrijk punt was, waarop het vaak misging. Maar goed, dat is natuurlijk een verschil tussen protestant en katholiek ;-)
Maar je liturgische intentie deel ik. Objectiviteit van het sacrament vind ik schitterend!
Dag Wim!
Ik had het vooral over de mensen die onderweg zijn, maar goed, ik schreef wel "het overkomt ons allemaal". Dus ja, een stukje exageratie :)
Dank ook voor je verdere aanvullingen/nuances. Dat wil ik wel eens verder bekijken. Een blogje van jou? Mijn interesse heb je!
Groet!